انسان و قرآن - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٢١٥ - تعريف ليله القدر به بيانى رفيعتر

توانى نيز از امكان اشرف *** نمايى سير از اقوى به اضعف

به امكان اخس برعكس بالا *** نمايى سير از اضعف به اقوى

لذا آن را كه بينى در رقيقت *** بيابى كاملش را در حقيقت

نظر كن نشات اينجا چگونه *** از آن نشات همى باشد نمونه

شنو در واقعه از حق تعالى *** لقد علمتم النشاه الاولى

اگر عارف بود مرد تمامى *** تواند خود به هر حد و مقامى

به باطن بنگرد از صقع ظاهر *** ز اول پى برد تا عمق آخر

محاكاتى كه اندر اصل و فرعست *** به سان زارع و مزروع و زرعست

برو برخوان تو نحن الزارعون را *** بيابى زارع بى چند و چون را

كه بر شاكلت خود هست عامل *** چه كل يعمل [١] را اوست قائل

نزول اندر قيودست و حدودست *** صعود اندر ظهورست و شهودست

شب اينجا نمودى از حدودست *** بسى شبها كه در طول وجودست

چنانكه روز رمزى از ظهورست *** ظهورست هر كجا مصباح نورست

خروج صاعد از ظلمت به نورست *** كه يومست و هميشه در ظهورست

چو صاعد دمبدم اندر خروجست *** پس او ايام در حال عروجست

نگر اندر كتاب آسمانى *** به حم سجده تا سرش بدانى

عروج امر با يومست و آن يوم *** بود الف سنه مقدارش اى قوم

ز الف سنه هم مى باش عارج *** به خمسين الف سنه معارج

ولى اين روز خود روز خداييست *** نه هر روزى بدين حد نهاييست

نه هر يومى از ايام الهيست *** كه آن پيدايش اشيا كماهيست

چو عكس صاعد آمد سير نازل *** ليالى خوانيش اندر منازل

ليالى اندر اينجا همچو اشباح *** ليالى اندر آنجا همچو ارواح

بدان بر اين نمط ايام و اشهر *** كه مى آيد پديد از ماه و از خور