فى ليله القدر , انا نحن نزلنا عليك القرآن تنزيلا [١] به عرض رسانده ايم كه انسان به فعليت رسيده قرآن ناطق است , و امام صادق عليه السلام فرمود : من عرف فاطمه حق معرفتها فقد ادرك ليله القدر .

مبانى عقلى و نقلى داريم كه منازل سير حبى وجود , در قوس نزول , معبر به ليل و ليالى است , چنانكه در معارج ظهور صعودى , به يوم و ايام بعضى از ليالى ليالى قدرند , و بعضى از ايام ايام الله . از اين اشارات در انا انزلناه فى ليله القدر و در حديث مذكور و نظائر آنها تدبر بفرما اقرا وارق .

اين , فاطمه عليها السلام كه ليله القدر يازده كلام الله ناطق است , كه امام صادق فرمود : كسى حق معرفت به آن حضرت پيدا كند , يعنى بدرستى او را بشناسد , ليله القدر را ادراك كرده است . و آن , مريم عليها السلام كه مادر عيسى روح الله است , خداوند سبحان فرمود : و اذكر فى الكتاب مريم اذ انتبذت من اهلها مكانا شرقيا فاتخذت من دونهم حجابا فارسلنا اليها روحنا فتمثل لها بشرا سويا [٢] چه مرد و چه زن بايد خودش را تزكيه نمايد و حلقه بندگى در گوش كند , فيض حق وقف خاص كسى نيست , به قول شيرين حكيم ابوالقاسم فردوسى :

فريدون فرخ فرشته نبود *** به مشك و به عنبر سرشته نبود

به داد و دهش يافت آن نيكوئى *** تو داد و دهش كن فريدون توئى

در دفتر دل , كه يكى از آثار منظوم نگارنده است , در مقام بيان شرح صدر انسان در ترجمه حديث مذكور , گفته ام :

ز قرآن و ز آيتهاى قدرش *** به بين اين خاك زاد و شرح صدرش

تبارك صنع صورت آفرينى *** چه صورت ساخت از ماء مهينى

از اين حبه كه رويانيد از گل *** در و قرآن شود يكباره نازل

[١]هل اتى ٧٦ : ٢٤ .

[٢]مريم ١٩ : ١٧ .