جستارهايي در فلسفه دين - فتحی زاده، مرتضی - الصفحة ٨٦

نيست و آدمي نبايد گرفتار چيزي شود که خواب و خيال است. به تعبير ديگر، تمثيل مذکور در بيان ناچيز شمردن نفس و پوچ دانستن آن موفق است. اما از سوي ديگر گويي به ما مي آموزد که نفس ناميرا و جاوداني در کار نيست و اساساً واقعيتي ندارد و مايه رنج و عذاب آدمي فقط پندارهاي ذهني و باطني اوست. پيداست که اين برداشت از تمثيل همان بُعد منفي و بد آموز آن است. بنابراين، چنين نيست که همه کاربردهاي معنادار زبان هر قدر هم که پندآموز و روشنگر باشند و صادق بنمايند، پايه اي در واقعيت دارند و از حقيقتي عيني خبر مي دهند. واژه ها و عبارات به کار رفته در گزاره هاي ديني همچون واژه هايي که در شعرها و تمثيلها به کار مي روند، معنا دارند و تابع قواعد دستور زبانند، و تخيل آفرين و احساس برانگيزند و غالباً با انتقال حقيقتي ژرف انسان را تحت تأثير قرار مي دهند. از اين جهت، مشکلي در زبان ديني به چشم نمي خورد. دشواري هنگامي پيش مي آيد که چنين واژه ها و عباراتي به طور غير صريح و متفاوت با معناي معمولي و روزمره به کار روند و موجب شوند که مخاطب آنان را همچون خيال پردازيهاي شاعرانه بدون پايه هاي واقعي بپندارد. مشکل مجازگويي در زبان اين است که مخاطب را در مورد درستي و واقع نمايي آن به ترديد مي افکند.

براي روشنتر شدن مسأله زبان مجازي و غير صريح بايد ويژگي القايي [١] يا خاطره انگيزي آن را از محتواي اخباري [٢] آن جدا کنيم. ويژگي القايي سبب مي شود چيزهايي در ذهن ما به ياد بيايند يا عواطفي در ما انگيخته شوند. ويژگي اخباري زبان نيز ما را از واقعيتي آگاه مي سازد. بسياري از عبارتها، هم القايي اند و هم اخباري. عبارت «غذاي گرم» روي تابلوي کنار جاده براي يک راننده گرسنه هر دو اثر را دارد. تقريباً همه عبارات خاصيت القايي دارند،