جستارهايي در فلسفه دين - فتحی زاده، مرتضی - الصفحة ٤٧

باور ديني، دست کم از دوره روشنگري تا کنون در مغرب زمين، عمدتاً بر مسأله مجوز باور ديني تأکيد نکرده، بلکه بويژه برگرد مسأله دلايل باور ديني چرخيده است؛ يعني برگرد دلايل اين باور ديني مسيحي، يهودي و اسلامي گشته است که خدايي وجود دارد، قدير و عليم و کاملاً خيرخواه و موجودي مجرد و مهربان که جهان را آفريده و انسان را نيز به صورت خويش خلق کرده و با عنايت به مخلوقاتش پيوسته در جهان مشغول به کاراست.

رايجترين براهين يا ادله خداشناسي معمولاً بر سه دسته بزرگ بوده اند؛ برهان وجودي، [١] برهان جهان شناختي، [٢] و برهان غايت شناختي [٣] – و همچنين برهان اخلاقي [٤] به اصطلاح کانتي، از ميان اين براهين شايد برهان غايت شناختي يا برهان نظم مشهورترين و مقبولترين براهين است. از سوي ديگر، مهمترين و قديمي ترين دليل عليه خداشناسي، برهان قياسي شرّ بوده است؛ يعني اين برهان که وجود يک خدا قدير و عليم و خير مطلق با وجود شرّ و همه درد و رنجها و ضعفهاي بشر که عملاً در جهان به چشم مي خورد، ناسازگار است. اين برهان قياسي (غير استقرايي) در ربع قرن اخير از لطف افتاده است، زيرا فيلسوفان دريافته اند که تعارضي در کار نيست. از اين رو، برهان احتمالي [٥] جاي آن را گرفته است که مي گويد احتمال نمي رود کسي به نام خدا وجود داشته باشد که به شرور امکان ظهور در عالم داده باشد. برهان شرّ در ميان دو برهان فرعي ديگر قرار گرفته است؛ يکي اين برهان