جستارهايي در فلسفه دين - فتحی زاده، مرتضی - الصفحة ١١

نيز در اعتراض به تصور سنتي از خداوند گفته اند چنين مفهومي مسأله شرّ را بي پاسخ مي گذارد. بسياري از فمينيستها نيز مفهوم سنتي خدا را پدرسالانه [١] مي دانند و از پذيرش آن سر مي پيچند.

آيا با فرض پذيرش مفهوم سنتي خدا مي توانيم عقلاً اثبات کنيم که چنين خدايي وجود دارد؟ براهيني براي اثبات وجود خدا (به مفهوم سنتي) اقامه شده است، چنان که برهان وجود شناختي [٢] مي کوشند اثبات کند موجود کاملي بايد وجود داشته باشد. برهان جهان شناختي [٣] نشان مي دهد که وجود جهان گوياي وجود يک علت متعالي است. برهان فرجام شناختي [٤] از نظم موجود در طبيعت، وجود يک ناظم را نتيجه مي گيرد. شماري از فيلسوفان نيز گفته اند پديده فراگير تجربه ديني [٥] هم برهاني است بر وجود متعلقي ماوراي طبيعي براي چنين تجربه اي. اما بيشتر فيلسوفان معاصر اين براهين را ناموفق مي دانند.

دقيقاً چه رابطه اي ميان عقل و باور ديني [٦] برپاست؟ آيا براي ايمان داشتن به باور ديني نيازي به برهان داريم؟ يا اين که ايمان [٧] بدون برهان هم معقول است؟ ايمان چيست؟ آيا ايمان با عقل ما سازگار است؟ برخي فيلسوفان گفته اند هر باوري که بر شواهد و مدارکي مبتني نباشد، ناقص [٨] يا نکوهيدني [٩] است. اما گروهي ديگر از فيلسوفان معاصر گفته اند هيچ نوع قرينه و مدرکي براي باور ديني ضرورت ندارد. اين ديدگاه نيز محل بحث است.