جستارهايي در فلسفه دين - فتحی زاده، مرتضی - الصفحة ١٠٤

(هم گوهر، [١] يا هم ماهيت [٢])، را برخلاف بدعت آرياني، [٣] وصف درستي براي مسيح مي دانست. اما اينها نهضتهايي کلامي بودند که تفسيري ارتدوکس از متون مقدس و مصون از خطا عرضه مي کردند و تفسير هاي کَژآيين و نامتعارف را تکفير مي نمودند.

دومين نهضت، نگرش عالمانه اي به خود متون دارد و به جاي آن که، همچون خاخام ساکس فقط آنها را قانوني آسماني بداند، به بحث تفسيري موشکافانه اي براي اثبات خود متون و نيز براي تعيين معناي مورد نظر آنها مي پردازد. چنان که اگر براي نمونه، «سفر پيدايش» [٤]، و بويژه شرح آفرينش، را در نظر بگيريم، معمولاً در مي يابيم که سه منبع و شرح متفاوت در داستان واحدي به هم پيوند خوره اند: شرح J، که ابتدايي ترين شرح است و نام يهوه را براي خدا به کار مي برد؛ شرح E که نام الوهيم [٥] را براي خدا استعمال مي کند؛ و شرح P، که بيان داستاني مؤخرتري از خصوصيت کشيشي در اسرائيل است که به سبب نماد پردازي افراد و پيگيري جزئيات مربوط به قوانين و پرسش يهودي، شيفته عهد عتيق شده است. بنابراين، آگاهي از شرحهاي گوناگون «سفر پيدايش» سبب مي شود که نحوه قرائت آن را به گونه اي ديگر توجيه کنيم به گفته يکي از مفسران، «کسي... که بپندارد