جستارهايي در فلسفه دين - فتحی زاده، مرتضی - الصفحة ٢٨

٤. براهين فرجام شناختي

براهين فرجام شناختي [١] از مقدمات ممکني آغاز مي شوند که حاکي از جنبه هاي خاصتري از جهان است که نشان مي دهد جهان به دست موجودي آگاه و عاقل تدبير شده است. اين براهين غالباً در ارتباطي نزديک با علوم جديد بسط يافته اند و بسياري از بزرگان دانش نوين، همچون آيزاک نيوتن، آن را تأييد کرده اند. ويليام پالي در اين خصوص سخن معروفي دارد. او مي گويد:

فرض کنيد من هنگام گذر از خلنگ زاري پايم به سنگي برمي خورد و مي پرسم اين سنگ چگونه بدين جا آمده است، و احتمالاً پاسخ مي دهم تا آن جا که مي دانم اين سنگ همواره در اين مکان بوده است. شايد به آساني نتوان بي پايگي اين پاسخ را نشان داد. اما فرض کنيد من ساعتي را روي زمين مي يابم و مي پرسم اين ساعت چگونه به اين مکان آمده است. پيداست که نمي توانم همان پاسخ پيشين را بازگو کنم و بگويم تا آن جا من مي دانم اين ساعت همواره در اين مکان بوده است. چرا اين پاسخ در مورد سنگ کافي است اما در خصوص ساعت کافي نيست؟ به اين دليل که هنگامي ما وضع ساعت را بررسي مي کنيم، در مي يابيم که اجزاي متعدد آن براي منظوري ساخته و روي هم سوار شده اند (نکته اي که آن را در مورد سنگ در نمي يابيم).

سپس پالي يادآور مي شود که جهان و برخي از اجزايش مانند جانداران اندامهايشان - از اين رو که به نظر مي آيد براي اجزاي هدف مشخصي