کمک لطف الهي امکان پذير است. اما اگر امکان داشته باشد که مبرهن کنيم قرائني آشکار در دست است که نشان مي دهد خدا قضاياي خاصي را وحي کرده است، و اگر ايمان ديني بر اين برهان مبتني باشد، ديگر به نظر نمي رسد اين لطف الهي براي ايمان ديني لازم باشد و نقشي در آن ايفا کند. متکلمان کاتوليک در سراسر قرنهاي نوزدهم و بيستم با اين مسائل دشوار رو به رو بوده اند بدون آن که بتوانند راه حلهاي معقولي براي آنها بيايند. [١]

اکنون مي توانيم بپرسيم که اگر اين اعتراضات در عصر نيومن معروف بودند، چرا او آنها را وارد ندانسته و براي ديدگاه خويش مهلک نپنداشته است؟ يک پاسخ اين است که معلومات نيومن درباره کلام مدرسي ناقص بوده و گمان مي رود او از مناقشه دومينيکن – يسوعي بر سر اين مسائل چيز زيادي نمي دانسته است. اما حتي اگر هم از اين مناقشه آگاه بود، به سبب دو ويژگي انديشه اش، که تقريباً در ميان همه متفکران معاصرش مشترک بود، بعيد است از آن متأثر شده باشد.

ويژگي نخست اين است که تصور وي از احتمال و ضرورت همچون تصور امروزي ما از اين مفاهيم نبود. ايقان [٢] در ادبيات کلامي آن روزگار بر حسب اصطلاحات کاملاً روانشناختي چنين تعريف مي شد: «اعتقاد به درستي يک باور بدون تدس از درست نبودن آن». فهم عميقتر نيومن از

[١] بحث سودمند درباه اين مجادلات را که تا سال ١٩٥٠ ادامه داشت، مي توانيد در مأخذ زير بيابيد:

Abert, Roger, Le Problem de L’acte de Fol, Loubain, E. Wary, ١٩٤٥.

با فروپاشي حيات عقلي کاتوليک که تابع دومين شوراي واتيکان بود، متکلمان کاتوليک شور و شوق يا توان بحث درباره اين مسائل را از دست دادند.

certitude ٢.