جستارهايي در فلسفه دين - فتحی زاده، مرتضی - الصفحة ٦٦

چنين قوايي پديد آمده باشد، عواملي در کارکرد اين قوا و در نتيجه در ايجاد اين خدا باوري مؤثر بوده اند. بنابراين، خدا باوري هم به اين سبب نامعقول است، و هم از آن رو که با ساير باورهاي معقول ناسازگار است. بدين دليل، پيش فرض اطمينان بخشي را نمي توان به باور ديني نسبت داد.

مارکس در اين خصوص ديدگاهي جالب توجه و غير از ديدگاه فرويد دارد. او معتقد است که دين حاصل کژ کاري شناختي است: «انسان، دنياي انسان و دولت و اين جامعه است. اين دولت و اين جامعه، دين، يعني يک جهان آگاهي تحريف شده، [١] را پديد مي آورد. [٢] بنابراين، نظر اساسي مارکس اين است که باور ديني محصول کارکرد بد قواي ادراکي است - کارکرد بد در واکنش به کارکرد بد اجتماعي و سياسي. از سوي ديگر، فرويد مي پندارد که خداباوري يک توهم است؛ بدين معنا که حاصل ساختکاري ادراکي است که هدفش نه ايجاد صدق، بلکه ايجاد رفاه روانشناختي [٣] است. اما توهمات داراي کارکردهاي ويژه خودند؛ آنها ممکن است در خدمت اهداف مهمي باشند (مانند هدفي که باور ديني، به گمان فرويد، برمي آورد). بنابراين وقتي قواي ادراکي ما ايجاد توهم مي کنند، لزوماً بدکار نمي کنند. مارکس مي پندارد که خدا باوري محصول بد کاري قواي شناختي است، در حالي که فرويد فکر مي کند چنين باوري ناشي از فرايندهاي شناختي اي است که هدفشان ايجاد باورصادق نيست. هر دو بر اين انديشه اند که خدا باوري به دو معنا نامعقول است؛ هم به اين معنا که محصول کارکرد مناسب و آزاد و قواي ادراکي معطوف به ايجاد باور صادق نيستند؛ و هم اين معنا که با ساير محصولات قواي