جستارهايي در فلسفه دين - فتحی زاده، مرتضی - الصفحة ٢٥

مدعايي بديهي است، خواه چنين موجودي در واقعيت هم باشد (يعني بالفعل موجود باشد) و خواه نباشد. سپس آنسلم مي کوشد اثبات کند که چنين موجودي با وصفِ در نهايت بزرگي نمي تواند فقط در ذهن باشد، بلکه بايد در واقعيت هم باشد. بنابراين، اين برهان بر اين فرض مبتني است که يک موجود در نهايت بزرگي هست. اکنون اين پرسش مطرح مي شود که آيا چنين موجودي بالفعل نيز وجود دارد؟ واژه فعليت گرايي [١] بر اين نکته دلالت مي کند که اشيايي که نيستند (و نمي توانند باشند) وجود ندارند؛ اشيايي که موجودند همانا اشيايي اند که هستند. توجه داشته باشيد که اگر چنين چيزي درست باشد، پس وجود، يک وصف بسيار ويژه خواهد بود؛ يعني وصفي زايد [٢] است؛ زيرا ساير اوصاف بر آن دلالت مي کنند: هر چيزي که يک وصفي دارد (از جمله وصف موجودي در نهايت بزرگي)، وجود هم دارد. اما اگر فعليت گرايي درست باشد، برهان وجود شناختي، به شکل ياد شده، کارگر نخواهد افتاد؛ چون اگر محال است اشيايي باشند که موجود نباشد، پس وقتي ابتدا مي گوييم موجود در نهايت بزرگي هست، که به هر حال در ذهن وجود دارد، [گويي] از پيش گفته ايم که موجود در نهايت بزرگي وجود دارد. بنابراين، دچار مصادره به مطلوب مي شويم. اگر موجود در نهايت بزرگي وجود ندارد، پس چنين چيزي فقط به عنوان يک موجود در نهايت بزرگي وجود ندارد. در اين مورد ما (به پيروي از آنسلم) نمي توانيم ابتدا فرض کنيم موجود در نهايت بزرگي در واقعيت نيست و سپس استدلال کنيم که چنانچه اين موجود، واقعيت مي داشت، بزرگتر مي بود. اگر فعليت گرايي درست