ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١١٤ - تفسير

پس از نور خورشيد اكتساب كند و در پشت آن سير نمايد، گويند، و اين در نصف اوّل از ماه است آن گاه كه خورشيد غروب كند از پى آن ماه در آيد در اضائه و جانشين آن شود در نور روشن كردن جهان.

حسن گويد: از پى آن در آيد شب هلال كه اوّل شب هر ماهى است آن گه كه خورشيد غروب و سقوط كرد ماه ديده شود موقع غايب شدن خورشيد و بگفته بعضى در شب پانزدهم ماه با غروب خورشيد طلوع ميكند، و بعضى گفته‌اند در تمام ماه از پى خورشيد آيد امّا در نصف اوّل از پى آن و خورشيد جلوى آنست و ماه پشت خورشيد است و در نصف آخر ماه از پى غروب خورشيد طلوع نمايد.

((وَ النَّهارِ إِذا جَلَّاها)) يعنى سوگند بروز آن گه كه روشن كند تاريكى را و آن را برطرف نمايد و كفايت از ظلمت جايز است، و آن را ياد نكرد براى اينكه معنا معروف و مشتبه نيست.

و بعضى گفته‌اند: معنايش اينست،( وَ النَّهارِ) آن گه كه خورشيد آن را ظاهر و هويدا نمود روز را مجلّى و آشكار كننده روز ناميده‌اند براى ظهور جرم خورشيد در آن.

((وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها)) سوگند بشب آن گه كه بپوشاند خورشيد را تا پنهان شود و آفاق را تاريك نموده و سياهى شب آن را بپوشاند.

((وَ السَّماءِ وَ ما بَناها)) مجاهد و كلبى گويند: سوگند بآسمان و آنكه آن را بنا نمود، و بگفته عطا و آن كسى كه آن را ايجاد كرد.

و بعضى گفته‌اند: يعنى سوگند بآسمان و بناء آن باحكام و محكمى و انتظام آن.