ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٤ - تفسير

ميكنيم پس آن را فراموش نكن.

بعضى ميگويند: يعنى بزودى جبرئيل قرآن را بر تو بامر ما ميخواند پس آن را حفظ نموده و فراموش نكن.

ابن عبّاس گويد: هر گاه جبرئيل بر پيغمبر ٦ بوحى نازل ميشد پيغمبر از ترس اينكه مبادا فراموش كند ميخواند آيه را و هنوز جبرئيل از آخر ابلاغ وحى فارغ نشده كه پيغمبر ٦ از اوّل شروع ميكرد، پس چون اين آيه نازل شد، ديگر چيزى را فراموش نكرد.[١]( (إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ)) حسن و قتاده گويند: مگر آنچه را كه خدا خواهد كه از ياد تو ببرد بنسخ آن از برداشتن حكم آن، و تلاوت آن، و بنا بر اين پس انساء از ياد بردن نوعى از نسخ است و البته بيان آن در سوره بقره در ذيل آيه،( ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها ...) گذشت.

و بعضى گفته‌اند: يعنى مگر آنچه خدا خواسته است كه انزال آن را بر تو تأخير اندازد پس آن را قرائت نكن.

و برخى گفته‌اند:( إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ‌) مانند استثناء در قسم‌ها است گر چه از او نسيان را نخواسته باشد.

فراء گويد: خدا نخواسته كه آن حضرت ٧ چيزى را فراموش كند، پس آن مثل قول او،( خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ‌)، جاودان در آن بمانند مادامى كه آسمانها و زمين باقيست مگر آنچه پروردگارت بخواهد و حال آنكه نميخواهد. و مانند گفته قائل است‌

[١]- بعضى از بزرگان فرموده‌اند كه زياد خواندن اين آيه( سَنُقْرِئُكَ- فَلا تَنْسى‌) براى رفع نسيان و فراموشى مؤثر و مجرّب است. مترجم