ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٦٩ - تفسير

و كودكان و كهنسال و پير سالخورده فروترين تمام آن گروه است.

حسن و مجاهد و ابن زيد و جبائى گويند: يعنى آن گاه او را بر ميگردانيم بسوى آتش و مقصود بسوى اسفل السافلين است براى اينكه بعضى از دركات و طبقه‌هاى جهنّم پائين‌تر از بعضى ديگر است، پس مراد بآن كفّار است يعنى ايشان را خلق كرديم در بهترين صورتها آزاد مردان و خردمندان تكليف شدگان، پس آنها كفر ورزيدند، پس ما ايشان را برگردانيديم بسوى آتش در زشت‌ترين صورتها، سپس استثناء كرده و فرمود:

((إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا)) مگر آنهايى كه ايمان آوردند، يعنى تصديق كردند خدا را.

((وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ)) يعنى: عبادت را براى خدا خالص نمودند و باين اخلاص خود اعمال صالحه افزودند، پس اين گروه بسوى آتش نمى روند، و كسى كه قول اوّل را گفته گويد: مؤمن بخرفتى و كودنى بر نميگردد گرچه عمر طولانى هم كند مشاعر خود را از دست نميدهد، ابراهيم گويد:

وقتى مؤمن رسيد بسنّ پيرى كه عاجز از عمل شد، براى او نوشته ميشود آنچه كه در جوانى و قدرت عمل ميكرده است و آن قول خداست.

((فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ)) عكرمه گويد: كسى را برگردانيد بسن پيرى و كهنسالى، نوشته ميشود براى او مانند اعمال صالحى كه در جوانى مينموده و اين پاداش بى‌منّت و اجر دائمى او است.

و از ابن عبّاس است كه گويد: كسى كه قرآن بخواند خدا او را به پست‌ترين عمر بر نميگرداند و اين قول خداست،( ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ‌) گويد مگر آن كسانى كه قرآن خواندند، و در حديث‌