ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٩٤ - اعراب

باشد در سير و حركت و از آنست حديث روايت شده‌

الناس كابل مائه لا تجد فيها راحله‌

، مردم مانند شتر صدتايى هستند كه در ميان آنها يك شتر قوى حسابى تندرو نداشتند.

و الرحل: متاع و كالاى سفر است، و ارتحال تحمّل متاع و بار سفر است براى حركت و سير.

اعراب:

ابو الحسن اخفش گويد: لام در قول او( لِإِيلافِ قُرَيْشٍ‌) متعلّق بقول او( كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ‌) يعنى اين كار را ما بايشان نموديم براى اينكه قريش الفت- گيرد با كوچ كردن و مسافرت نمودنش.

زجاج گويد: يعنى خدا اصحاب فيل را هلاك كرد كه قريش بماند و با مسافرت زمستانى و تابستانى الفت گيرد.

ابو على گويد: مستشكلى اشكال كرده و گفت اصحاب فيل را مانند سرگين و فضله حيوانات گردانيد بجهت كفرشان چنانشان نكرد كه قريش الفت با سفر گيرند.

گويد: اين اشكال چيزى نيست براى اينكه ممكن است معنى اينگونه باشد، هلاك شدند اصحاب فيل براى كفرشان و چون هلاكت آنها مؤدّى و منتهى بتأليف قريش شد جايز است كه چنان گفته شود، مانند قول خداى تعالى‌( (لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً)) تا اينكه موسى (ع) بوده باشد براى ايشان دشمن و مايه غم و غصّه، و حال آنكه آنها موسى ٧ را براى اين منظور نگرفته بودند، پس چون آخر كار بآنجا كشيد كه موسى «ع» دشمن سرسخت آنها گرديد و نيكو باشد كه آن را علّت برداشتن آنها قرار دهد.