اعلام اصفهان - مهدوی، مصلح الدین - الصفحة ٣١٦ - محمّد سعید اشرف مازندرانی
فتحعلی شاه قاجار شاعر و ادیب هنرمند، حکمران اصفهان در قرن سیزدهم هجری. مادرش طاووس خانم اصفهانی از زنان فتحعلی شاه قاجار است.
[در ٢٦ جمادی الاوّل ١٢٢٨ق در تهران متولّد شده و در سال ١٢٤٠ق در حالی که ١٣ سال بیشتر نداشت حکومت اصفهان برعهده او گذاشته شد و یوسف خان گرجی سپهدار وزیر سیف الدّوله شد. در این زمان قیومیت او را زنی به نام مریم بیگم دایه برعهده داشت. هم از این رو بود که پس از وفات دایه، بقعه و تکیه ای باشکوه به دستور سیف الدّوله در تخت فولاد بر مزار مریم بیگم ساخته شد که به «تکیه مادرشازده» معروف است.
سیف الدّوله ده سالی در اصفهان حکومت کرد. هنگامی که پدرش مُرد و محمّد شاه به حکومت رسید، او را از حکومت اصفهان کنار گذاشته و به تهران احضار کرد و دو سه سالی او را تحت نظر گرفت و حکومت اصفهان به خسروخان گرجی سپرده شد. عاقبت سلطان محمّد میرزا از شاه اجازه یافت تا به اتفاق مادر در عتبات عالیات مجاور شود. چندی در نجف و بغداد ساکن بود. آنگاه به مسافرت شامات، حمص اسکندریه، دیار بکر و موصل و استانبول و قیروان رفته و سفرنامه ای نوشت و به تهران مراجعت کرد. در سال ١٢٨٨ق به دستور ناصرالدّین شاه متولّی آستان قدس رضوی شد و در سال ١٢٩٩ق وفات یافت. او مردی ادیب و هنرمند بود و سیاه قلم را به خوبی نقاشی می کرد.[١]]
شعر می سروده و «سلطان» تخلّص می نموده، دیوان اشعارش به شماره ٣٧٢٣ در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.[٢] [این دیوان در تهران به چاپ رسیده
[١] تذکره مآثر الباقریه: تعلیقات، صص ٣٥١ و ٣٥٢؛ تاریخ عضدی: تعلیقات، ص ٢١٤؛ مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان، شماره اوّل، ص سال ١٣٨١ش، صص ٦٧-٩٠؛ شرح حال رجال ایران، ج٢، ص١٠٣؛ مجله یغما: سال اوّل، شماره ١٠، دی ماه ١٣٢٧ش، صص ٤٦٢-٤٦٥.
[٢] فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج١٢، ص٢٧٢٢.