اين صفت فعلى الهى از باب افعال [ادراك‌] به معناى دريابنده و دريافت است و براى خداوند در قرآن يك بار آمده است. [١] اين صفت الهى به صورت مطلق (مدرِك) و مضاف (مدرك الهاربين) در ادعيه آمده است. [٢]

... وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ ....

انعام (٦) ١٠٣

مدلج بن عمرو

مورّخان و مفسّران آيه ٥٨ نور (٢٤) را كه بيانگر استيذان بردگان به هنگام ورود به خلوتگاه صاحبان خود است را در ارتباط با مدلج دانسته‌اند و گفته‌اند: او در حالى كه غلامى بيش نبود بدون اجازه وارد بر عُمر شد و عمر را در حالتى مكشوف مشاهده نمود. [٣]

مديريّت‌

مديريّت در لغت به معناى مدير بودن و مديرى است‌ [٤] و در اصطلاح براى آن تعاريف گوناگونى ارائه شده است. برخى آن را هنر دانسته و گفته‌اند: هنر مديريّت عبارت است از هدايت، ايجاد هماهنگى و نظارت بر تعداد زيادى از افراد، براى نيل به هدف يا مقصودى معيّن، [٥] و بعضى آن را تركيبى از علم و هنر دانسته و گفته‌اند: [مديريّت‌] علم و هنر متشكّل و هماهنگ كردن، رهبرى و مهار فعاليّتهاى دسته‌جمعى براى نيل به هدفهاى مطلوب با حداكثر كارآيى. [٦] برخى ديگر آن را روش و تكنيك اداره امور دانسته و گفته‌اند: مديريّت، عبارت است از كاربرد تكنيكهاى مختلف براى اداره امور يك گروه انسانى و هماهنگ نمودن كليّه فعاليّتهاى يك سازمان براى نيل به هدف معيّن و مشخص، و راهنمايى و راهبرى رهبران سازمان كه آنها را مديران و يا سرپرستان مى‌نامند. [٧] در اينجا صرف نظر از اينكه مديريّت، هنر است يا علم و هنر يا روش و تكنيكهاى خاصّ اداره امور، مجموعه اطّلاعاتى كه از آيات قرآن درباره آن قابل استفاده است جمع‌آورى شده و از واژه‌هاى «امام»، مشتقّات «ولىّ» و جملاتى مانند «إنّ اللّه يأمركم أن تؤدّوا الأمانات إلى‌ أهلها» استفاده گرديده است.

اهمّ عناوين: شرايط مديريّت، مديريّت اقتصادى، مديريّت خانواده، مديريّت قواى نظامى.

حق مديريّت‌

١. مؤثّر بودن تأمين هزينه، در پيدايش حق مديريّت:

الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللَّهُ‌

[١] . اسما و صفات الهى فقط در قرآن، ج ١، ص ٤٦٧

[٢] . مفاتيج الجنان، دعاى مشلول و دعاى افتتاح؛ البلد الامين، ص ٣٨٣

[٣] . اسدالغابه، ج ٥، ص ١٢٧؛ اسباب النزول، واحدى، ص ٢٧٥؛ روح المعانى، ج ١٠، جزء ١٨، ص ٣٠٧

[٤] . فرهنگ فارسى، ج ٣، ص ٣٩٧٣، «مديريّت»

[٥] . فرهنگ علوم اجتماعى، ص ٧٦٦

[٦] . مديريّت اسلامى، ص ٣٢، به نقل از: سازمان ومديريّت، ص ٦١

[٧] . همان، ص ٣٢ به نقل از: تئوريهاى مديريّت، ص ٢٣