تعاون، تعصّب، تعليم و تربيت، تواضع، جدال، حقوق، حقوق بشر، حِلم، حميّت، خانواده، خشوع، خشونت، خضوع، دشمنى، دوستى، راستگويى، ظنّ، عدل، عفّت، عيب‌جويى، مؤمنان‌

معاش---) حيات‌

معالجه---) شفا

معاهده‌

معاهده برگرفته از مادّه «عهد» به معناى التزام خاصّ در مقابل شخص بر انجام امرى است. [١] و در فرهنگ سياسى در مورد تعهّدات بين‌المللى به‌كار مى‌رود كه با دخالت رسمى و صريح دستگاههاى صالح در عقد عهدنامه برقرار شده باشد. معاهده با دو معيار مكتوب بودن و انعقاد بين دو يا چند كشور شناخته مى‌شود و به نامهاى گوناگون مثل معاهده، عهدنامه، پروتكل، ميثاق، پيمان، منشور، قرارداد، كنوانسيون، موافقتنامه و نظاير اينها ناميده مى‌شود. [٢] معاهده در اصطلاح فقهى انعقاد قرارداد مبنى بر ترك جنگ [با غير مسلمانها] براى مدّت معيّن است. [٣] مقصود ما در اين مدخل اعمّ از عهد خاصّ است. در اين مدخل از واژه «عهد» و آنچه به معناى آن است، استفاده شده است.

اهمّ عناوين: احكام معاهده، فسخ معاهده، معاهده با اهل‌كتاب، معاهده صلح، ناقضان معاهده، نقض معاهده و وفاى به معاهده.

احكام معاهده‌

١. جواز انعقاد پيمان عدم تعرّض، با جوامع غير مسلمان:

وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَما كَفَرُوا ... إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلى‌ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ أَوْ جاؤُكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَنْ يُقاتِلُوكُمْ أَوْ يُقاتِلُوا قَوْمَهُمْ وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ فَلَقاتَلُوكُمْ فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقاتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوْا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ فَما جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلًا.

نساء (٤) ٨٩ و ٩٠

سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَ يَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ‌ [٤] ....

نساء (٤) ٩١

... وَ إِنْ كانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلى‌ أَهْلِهِ وَ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ ....

نساء (٤) ٩٢

الَّذِينَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَ هُمْ لا يَتَّقُونَ.

انفال (٨) ٥٦

وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها ....

انفال (٨) ٦١

... وَ إِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلى‌ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ‌ ....

انفال (٨) ٧٢

... إِلَى الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ.

توبه (٩) ١

إِلَّا الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ثُمَ‌

[١] . التحقيق، ج ٨، ص ٦-/ ٢٤٥ «عهد»

[٢] . فرهنگ علوم سياسى، ص ٤٣٢

[٣] . جواهر الكلام، ج ٢١، ص ٤-/ ٢٩٢

[٤] . مقصود از «يأمنوكم» مى‌تواند ايمنى خواهى مشركان بوسيله معاهدات ظاهرى باشد، نه ايمنى به وسيله اسلام آوردن‌