ربيع بن الربيع بن ابى‌الحقيق از احبار يهود بنى‌نضير و از دشمنان كينه‌توز پيامبر صلى الله عليه و آله است. [٢] مفسّران مقصود از «سفهاء» در آيه ١٤٢ بقره (٢) را وى و ديگر احبار يهود دانسته‌اند كه نسبت به تغيير قبله معترض بودند. [٣]

ربيعه (طائفه)

ربيعة بن نزار بن معد از قبايل بزرگ عدنانى (شمالى). [٤] برخى مفسّران، نزول آيه ١٤٠ انعام (٦) را در شأن دو قبيله ربيعه و مُضر دانسته‌اند كه از روى سفاهت، دخترانشان را به سبب ترس از فقر و ننگِ اسارت، زنده به گور مى‌كردند. خداوند در اين آيه، عمل جاهلانه آنان را نكوهش كرد. [٥]

رجعت‌

رجعت در لغت به معناى بازگشت و در اصطلاح، بازگشت مردگان به دنيا قبل از قيامت است‌ [٦] و در اصطلاح كلامى نزد شيعه، بر اساس روايات ائمّه عليهم السلام اين است كه پس از ظهور امام مهدى عليه السلام گروهى از شيعيان از دنيا رفته حضرت به دنيا برمى‌گردند تا به ثواب يارى و كمك به وى نايل گرديده، از دولتش بهره‌مند گردند و گروهى از دشمنانش به دنيا برمى‌گردند تا مورد انتقام قرار گرفته، به بعضى از كيفرهايى كه استحقاقش را دارند برسند. [٧] در اين‌ مدخل معناى اصطلاحى آن مراد است و از آياتى استفاده شده كه با توجّه به روايات و تفاسير بر رجعت دلالت دارد.

امكان رجعت‌

١. زنده شدن مردگان در دنيا، در زمانهاى گذشته، دليلى بر امكان رجعت:

... فَأَخَذَتْكُمُ الصَّاعِقَةُ ... ثُمَّ بَعَثْناكُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ‌ ... وَ إِذْ قَتَلْتُمْ نَفْساً ... فَقُلْنا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِها كَذلِكَ يُحْيِ اللَّهُ الْمَوْتى‌ ....

بقره (٢) ٥٥ و ٥٦ و ٧٢ و ٧٣

[١] . «فى حجوركم» به معناى تربيت شدن زير نظر كسى‌است كه در خانه او بزرگ مى‌شود. (مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٤٧)

[٢] . السّيرة النبويّه، ابن‌هشام، ج ٢، ص ٥١٤؛ الانساب، سمعانى، ج ٥، ص ٥٠٢

[٣] . جامع‌البيان، ج ٢، جزء ٢، ص ٥؛ الدّرّالمنثور، ج ١، ص ٢٦٢

[٤] . النسب، ابن‌سلام، ص ٣٤٦؛ جمهرة انساب‌العرب، ص ٤٨٣-/ ٤٨٤؛ المقضب، ص ١٨٣ به بعد

[٥] . جامع‌البيان، ج ٥، جزء ٨، ص ٦٨؛ الكشّاف، ج ٢، ص ٧٢

[٦] . مفردات، ص ٣٤٢، «رجع»

[٧] . مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٣٦٧؛ علم‌اليقين فى اصول‌الدّين، ج ٢، ص ١٠٠١