وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَكانُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ‌ فَآتاهُمُ اللَّهُ ثَوابَ الدُّنْيا وَ حُسْنَ ثَوابِ الْآخِرَةِ وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ.

آل‌عمران (٣) ١٤٦ و ١٤٨

ربيبه‌

ربيبه، دختر زن كه از شوهر سابقش باشد. علّت ناميدنش به ربيبه آن است كه شوهر دوّمى زن، او را تربيت مى‌كند. [١] در اين مدخل از واژه‌ «ربائب» استفاده شده است.

ازدواج با ربيبه‌

١. حرمت ازدواج با ربيبه:

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ‌ ... وَ رَبائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ‌ ....

نساء (٤) ٢٣

٢. حرمت ازدواج با ربيبه در صورت آميزش با مادر وى:

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ‌ ... وَ رَبائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَ‌ ....

نساء (٤) ٢٣

٣. حرمت ازدواج با ربيبه حتّى در صورت عدم حضور در خانه شوهر مادر:

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ‌ ... وَ رَبائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ‌ ... [٢]

نساء (٤) ٢٣

٤. عدم شمول حرمت ازدواج با ربيبه نسبت به موارد قبل از نزول آيه (حرمّت عليكم ...):

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ‌ ... وَ رَبائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسائِكُمُ‌ ... إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ‌ ... [٣]

نساء (٤) ٢٣

٥. جواز ازدواج با ربيبه در صورت عدم آميزش با همسر:

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ‌ ... وَ رَبائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ‌ ....

نساء (٤) ٢٣

٦. حكم خداوند به صحّت ازدواج با ربيبه تا پيش از بيان حرمت آن جلوه‌اى از رحمت او نسبت به بندگان:

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ‌ ... وَ رَبائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسائِكُمُ‌ ... إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً.

نساء (٤) ٢٣

[١] . مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٤٧

[٢] . بنا بر روايتى از امام على عليه السلام حرمت ازدواج با ربيبه (دختر همسر) كه با مادرش آميزش شده اعمّ از آن است كه ربيبه در خانه شوهر مادرش يا جاى ديگر باشد. (تفسير نورالثقلين، ج ١، ص ٤٦٤، ح ١٥٥)

[٣] . بنا بر اينكه جمله «إلّا ما قد سلف» استثناء از تمامى محرّمات ذكر شده در آيه باشد