ذاكر، اسم فاعل از [ذكر] صفت فعل الهى به معناى تقديس كردن و بزرگ داشتن و يادآورى است. [١] و در مورد خداوند به معناى ياد آوردن بنده با اعطاى نعمت است. [٢] و در حديث است كه «فاذكرونى اذكركم‌ بنعمتى» [٣] و نيز «فاذكرونى اذكركم بمغفرتى». [٤] فعل‌ آن يك بار در قرآن به خداوند نسبت داده شده است:

فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ‌ ....

بقره (٢) ١٥٢

ذبح‌

ذَبح: بريدن گلو و جدا كردن سر از بدن را گويند. [٥] ذبح‌ كامل قطع رگهاى گردن و حلقوم و مرى مى‌باشد و ذبح شرعى همان ذبح كامل است كه براساس شرايطى كه شرع اسلام بر آن الزام كرده انجام مى‌شود. [٦] در اين‌ مدخل ذبح به معناى عام آن بحث شده است و از واژه‌ «ذبح» و سياق بعضى آيات استفاده شده است.

احكام ذبح‌

١. بردن نام خداوند به هنگام ذبح، شرط حلّيّت ذبيحه و تحقّق ذبح شرعى:

إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ‌ ... ما أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ‌ ....

بقره (٢) ١٧٣

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ‌ ... ما أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ‌ ....

مائده (٥) ٣

فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ‌ ....

انعام (٦) ١١٨

وَ ما لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ‌ ....

انعام (٦) ١١٩

وَ لا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ‌ ....

انعام (٦) ١٢١

قُلْ لا أَجِدُ فِي ما أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّماً عَلى‌ طاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ‌ ... فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ‌ ....

انعام (٦) ١٤٥

إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ‌ ... وَ ما أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ‌ ....

نحل (١٦) ١١٥

٢. جواز ذكر هر يك از اسماى خداوند (سبحان اللَّه، اللَّه اكبر، لا اله الّا اللَّه، الحمد للَّه) به هنگام ذبح حيوان:

فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ‌ ... [٧]

انعام (٦) ١١٨

٣. بردن نامى جز نام خداوند به هنگام ذبح حيوان موجب فسق و خروج از طاعت خدا:

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ‌ ... وَ ما أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ‌ ... ذلِكُمْ فِسْقٌ‌ ....

مائده (٥) ٣

وَ لا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ‌ ....

انعام (٦) ١٢١

[١] . اسما و صفات الهى فقط در قرآن، ج ١، ص ٤٩١

[٢] . الميزان، ج ١، ص ٣٣٩

[٣] . همان، ص ٣٤٠

[٤] . همان، ص ٣٤٢

[٥] . التّحقيق، ج ٣، ص ٢٧٩، «ذبح»

[٦] . معجم الفاظ فقه الجعفرى، ص ١٩٦

[٧] . امام باقر عليه السلام در پاسخ به سؤال محمّدبن‌مسلم از عمل شخصى كه به هنگام ذبح (سبحان‌اللَّه، تكبير، تهليل و تحميد) گفته بود فرمود: همه اينها از اسماى الهى است و در هنگام ذبح جايز است. (من لايحضره الفقيه، ج ٣، ص ٣٣٣، ح ٤١٨٧)