ذات‌الرِقاع از غزوات رسول خدا صلى الله عليه و آله است كه بين آن حضرت و بنى‌محارب و بنى‌ثعلبه از قبيله غطفان‌ [در سال ششم هجرى‌] اتّفاق افتاد. علّت نامگذارى آن به «ذات‌الرِقاع» يا براى آن بود كه سپاه اسلام به پرچمهاى خود وصله‌ [رقعه‌] زده بودند يا براى درختى كه در آن محلّ بوده و نام آن درخت، ذات‌الرِقاع بوده، ناميده شده است. [١] برخى مفسّران، آيه ١٠٢ نساء (٤) را مربوط به غزوه ذات‌الرِقاع دانسته‌اند، كه پيامبر صلى الله عليه و آله همراه با اصحابش، نماز خوف اقامه نمودند. [٢]

ذات‌السلاسل/ غزوه‌

ذات‌السلاسل، سريّه‌اى در سال هشتم هجرت. [٣]

برخى مفسّران نزول سوره عاديات (١٠٠) را در ارتباط با اين سريّه دانسته‌اند كه پس از ناكامى بعضى از بزرگان صحابه در مواجهه با دشمن، پيامبراكرم صلى الله عليه و آله، حضرت على عليه السلام را به فرماندهى انتخاب كرد و اميرمؤمنان در اين نبرد تعدادى از سپاه شرك را كشت و بسيارى را اسير و با طنابها به هم بستند، از اين رو اين سريّه به ذات‌السلاسل شهرت يافت. [٤] برخى ذيل‌ آيه ٢٩ نساء (٤) از سريه‌اى به نام ذات السلاسل (نام آبى در سرزمين جذام) ياد كرده‌اند كه عمروبن‌عاص، فرمانده آن، در حال جنابت از احتلام، پس از تيمم، نماز را با نيروهاى تحت امر خود اقامه و عمل خود را به آيه ياد شده مستند نمود. [٥]

ذارئ/ اسماوصفات‌

ذارئ، اسم فاعل از [ذرأ، يَذرأُ] صفت فعل الهى به معناى ايجاد و آفرينش آمده است. فعل آن شش بار در قرآن به خداوند نسبت داده شده است: [٦]

وَ جَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَ الْأَنْعامِ نَصِيباً ....

انعام (٦) ١٣٦

وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ‌ ....

اعراف (٧) ١٧٩

وَ ما ذَرَأَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ‌ ....

نحل (١٦) ١٣

و آيات ديگر همچون:

وَ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ.

مؤمنون (٢٣) ٧٩

فاطِرُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً وَ مِنَ الْأَنْعامِ أَزْواجاً يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‌ءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ.

شورى (٤٢) ١١

[١] . السّيرة النبويّه، ابن‌هشام، ج ٣، ص ٢٠٣-/ ٢٠٤

[٢] . جامع‌البيان، ج ٤، جزء ٥، ص ٣٤٩

[٣] . المغازى، ج ١، ص ٦؛ السّيرةالنّبويّة، ابن‌هشام، ج ٤، ص ١٠٤٠

[٤] . تفسير قمى، ج ٢، ص ٤٣٥-/ ٤٣٨؛ مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٨٠٢-/ ٨٠٣؛ البرهان، ج ٥، ص ٧٣٢-/ ٧٣٥

[٥] . زادالمسير، ج ٢، ص ٦١؛ الجامع لأحكام القرآن، قرطبى، ج ٥، ص ١٠٣

[٦] . اسما و صفات الهى فقط در قرآن، ج ١، ص ٤٨٩