ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٢ - مبحث يكم

پيشرفت زيادى كه در شناخت شخصيتها نصيب جوامع امروزى گشته است ، مجالى به جست و خيز و تاخت و تاز نادانهاى عالمنما نگذاشته است . مسلم است كه اين يك تصور خوشبينانهء افراطى است كه ناشى از بىاطلاعى از انواع مهارتهائى است كه نادانهاى بسيار هشيار و زيرك دارا مى باشند .
به عنوان نمونه : ١ - اينان مى توانند در بيان اطلاعات ناقص خود ، قيافه اى را به خود بگيرند كه مخصوص دارندگان اطلاعات و تفكرات لازم و كافى مى باشد .
تنها خود آنان مى دانند كه در پشت پردهء آن قيافهء ساختگى چه مى گذرد .
اگر كسى در تأثير اين قيافه گيرىها ترديد كند ، سراغ مردم سالوس و فريبكار را در صحنهء پهناور جوامع بگيرد و ببيند كه بشر چه قدرتى در نمايش قيافه اى كه ضد هويت واقعى او است دارا مى باشد . اگر اين قدرت در پديده‌هاى عالم طبيعت وجود داشته باشد ، مى تواند همهء نيروها و قوانين را مختل بسازد .
يعنى اگر يك موجود طبيعى اين قدرت را داشته باشد كه در عين حال كه موقعيت علت را اشغال كرده است ، از صادر كردن معلول امتناع بورزد ، همهء حلقه‌هاى بهم پيوستهء علل و معلولات عالم طبيعت را از كار مى اندازد . اين كه مى بينيم تضاد قيافهء تصنعى با هويت واقعى يك فرد ، مى تواند تأثير طبيعى در خود گيرندهء قيافه و در ديگران ايجاد نكند ، براى اينست كه بشر از دوگانگى و تضاد و نمايش خلاف واقع كه در ميان افراد جوامع جريان دارد ، مطلع و آگاه است .
٢ - بهره بردارى ماهرانه از امتيازى كه دارد ، در راه اثبات اطلاعات و تفكرات قابل قبول در مسائلى كه در بارهء آنها چيزى نمى داند . اين پديده يكى از خسارتبارترين پليديهاى نادانهاى ماهر است كه در بدبختى جوامع نقش فراوانى را بازى ميكند . به عنوان مثال شخصى است كه قدرت تحليل كشاورزى محض يك جامعه را دارد و با اين قدرت كه خود امتيازى است ، يكه تاز ميدان هنرهاى قديم و جديد و انواع گوناگون آثار نبوغآميز هنرى