ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٤٠ - نوع دوم - ارزش مبادله اى
هزار دينار بود . كيسهها را در برابر امام گذاشت و گفت : فدايت گردم اين يك كيسه سرمايهء اصلى و اين كيسهء دوم سودى است كه به دست آوردهام . امام فرمود « اين سود زياد است ، مال التجاره را چگونه فروختى » مصادف جريان سوگند و پيمان را بازگو كرد . امام فرمود : سبحان الله ( اين جمله در مقام شگفتى گفته مى شود ) سوگند مى خوريد كه در جامعهء اسلامى كالا را جز به سود صد در صد نفروشيد سپس امام يكى از دو كيسه را برداشت و فرمود : « اين سرمايهء من است و احتياجى به چنين سودى نداريم » سپس فرمود « اى مصادف تلاش با شمشيرها آسانتر است از طلب روزى حلال [١] » درست است كه ارزشهاى مبادله اى در دوران ما خيلى پيچيده تر از دوران امام صادق ( ع ) است ، ولى ملاك در هر دو مورد يكى است و آن اينست كه ارزش مبادله اى نبايد از ارزش استعمال فاصلهء نامعقول پيدا كند .
امير المؤمنين عليه السلام در فرمان مالك اشتر در بارهء لزوم جلوگيرى از فاصله - گرفتن ارزش مبادله اى از ارزش استعمال ، اين دستور را صادر مى فرمايد : « و بدان كه اكثر بازرگانان و صاحبان صنايع در معاملات سختگير و داراى بخل قبيح و سودجوئى و احتكار منافع عمومى و زورگوئى در مبادلات مى باشند و اين صفات وقيح به ضرر عموم جامعه تمام مى شود و عيب [ نابخشودنى ] براى زمامداران است . از احتكار جلوگيرى كن ، زيرا پيامبر خدا احتكار را ممنوع فرموده است . بايستى معاملات سهل و ساده و با موازين عدالت و قيمتهايى كه به طرفين مبادله تعدى نشود ، انجام بگيرد . اگر پس از آنكه دستور به ممنوعيت احتكار دادى ، كسى مرتكب احتكار شود ، او را مجازات نموده به كيفر خود برسان ، بدون اين كه اسرافى صورت بگيرد [٢] »
[١] الفروع من الكافى ج ٥ ص ١٦١ و ١٦٢ - محمد بن يعقوب كلينى
[٢] نهج البلاغه ج ٢ - ك - ص ٤٣٨ اصل عبارات نهج البلاغه : ( و اعلم - مع ذلك انّ فى كثير منهم ضيقا فاحشا و شحّا قبيحا و احتكارا للمنافع و تحكَّما فى البياعات و ذلك باب مضرّة للعامّة و عيب على الولاة فامنع من الاحتكار فإنّ رسول اللَّه صلىّ اللَّه عليه و آله و سلَّم منع منه و ليكن البيع سمحا بموازين عدل و اسعار لا تجحف بالفريقين من البائع و المبتاع . فمن قارف حكرة بعد نهيك ايّاه فنكَّل به و عاقبه فى غير اسراف . )