ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٥ - محمّد رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله پيشواى متّقيان و بينائى هدايت يافتگان

حكمه العدل ، أرسله على حين فترة من الرّسل ، و هفوة عن العمل ، و غباوة من الأمم ( آن حضرت پيشواى كسى است كه تقوى بورزد ، و وسيلهء بينائى است براى كسى كه هدايت يافته باشد ، چراغى است كه روشنائيش درخشيده و ستاره ايست كه نورش بارز و آشكار و آتش زنه ايست كه لمعان آن ، برق توليد كرده است .
سيرتش اعتدال و سنّتش رشد و كلامش جدا كنندهء حقّ از باطل و حكم او عدل محض . خداوند سبحان او را در فاصله اى از پيامبران و در دوران لغزش جوامع از عمل و جهل و كودنى امّتها فرستاد . ) محمّد رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله پيشواى متّقيان و بينائى هدايت يافتگان اين مطلب نظير آيهء شريفه اى است كه در بارهء قرآن مى گويد : ( هُدىً لِلْمُتَّقِينَ ) [ البقرة آيهء ٢ ] و ديگر آيات قرآنى كه برخوردارى از حجّتهاى خداوندى را در اختصاص مردمى قرار مى دهد كه داراى صفات فاضله مى باشند . در جملات مورد تفسير ، امام مى فرمايد : پيامبر اكرم [ با وحدت ملاك همهء انبياء و ائمّه عليهم السّلام و مربّيان عاليقدر ] پيشواى متّقيان است ، چنانكه آيهء فوق مى گويد : قرآن هدايت كنندهء مردم با تقوى است . تفسير اين گونه جملات چنين است كه نه قرآن كه كلام اللَّه است و نه پيامبران كه فرستادگان خداوندى مى باشند و نه ائمّه عليهم السّلام و ديگر مربّيان بشرى ، هيچ فرد و جامعه اى را به اجبار رهسپار كوى رشد و كمال نمى كنند ، زيرا چنانكه بارها گفته‌ايم : « جبر و اجبار با تكامل نمى سازد » .
بنا بر اين ، همان طور كه در جملات بعدى آمده است ، حجّتهاى خداوندى چراغهائى هستند كه در گذرگاه حيات انسانها نصب شده‌اند و بديهى است كه چراغها و مشعلهاى فروزان كه در گذرگاه‌ها نصب مى شوند ، براى مردمى روشنگرى مى كنند كه آن گذرگاه را راهى براى مقصد خود بپذيرند و وارد حركت در آن گذرگاه شوند و بقول بعضى از رشد يافتگان تو گام براه بگذار ، خضرها عليهم السّلام را در مسير خودخواهى