ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٢ - ٤ - عامل وحدت اختيارى و احساس اختيارى كه فقط از طريق دين قابل وصول مى باشند

( شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها كَذلِكَ يُبَيِّنُ الله لَكُمْ آياتِه لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ) . [١] ( و همگى به طناب [ بالا برندهء ] خداوندى چنگ بزنيد و پراكنده نشويد و بياد بياوريد كه خداوند بشما عنايت فرمود در آن زمان ( بجهت اين كه ) شما دشمنان يكديگر بوديد و خداوند دلهاى شما را تأليف فرمود و صبح كرديد بوسيلهء نعمت خداوندى برادران يكديگر شديد و شما بر لبهء گودالى از آتش قرار داشتيد كه خداوند شما را از آن نجات داد .
بدين ترتيب خداوند آيات خود را براى شما بيان مى كند ، باشد كه هدايت شويد . ) عظمت الهى وحدتى كه اين آيه مطرح نموده است از چند موضوع روشن مى شود : موضوع يكم ، كلمهء حبل اللَّه است كه بمعناى دستاويز الهى است ، نه طبيعى و نژادى و حقوقى و فرهنگى و احساساتى و غير ذلك . بنظر مى رسد كه معناى حبل اللَّه در اين آيهء شريفه همان عقائد و دستورات الهى است كه با داشتن و عمل كردن به آنها گرديدن تكاملى اختيارى بوجود مى آيد و احساس وحدت عالى ميان انسانها بدنبال آن گرديدن بجريان مى افتد ، چنانكه نتيجه بدنبال مقدّمات خود مى افتد .
موضوع دوم ، جملهء ( فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ ) است . پيوستن دلها بهم و بوجود آمدن تأليف حقيقى ميان آنها ، بدون ترديد نيازمند همان گرديدن است كه در بالا متذكَّر شديم .
موضوع سوم ، جملهء ( فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِه إِخْواناً ) است . در اين جمله ، عامل آن هماهنگى و اخوّت ميان مردم دوران پيامبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم ، نعمت خداوندى معرّفى شده و قطعى است كه نعمت خداوندى نمى تواند وسيلهء خودخواهى و مال پرستى و جاه و مقام خواهى بوده باشد ، بلكه اين نعمت همان عامل الهى است كه خصومتها را به برادرى تبديل نموده است .
دو - ( مِنْ أَجْلِ ذلِكَ كَتَبْنا عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَنَّه مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعاً وَمَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعاً ) . [٢]

[١] آل عمران آيهء ١٠٣ .
[٢] المائده آيهء ٣٢ .