ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٦٩ - تعريف و شرايط لازم خلَّاقيّت

خلَّاقيّتى داشته باشد . مرحلهء دوم - مرحلهء تمركز نيروها و كوششهاى فرد خلَّاق به حلّ مسأله است [١] . گفته مى شود : ممكن است در همين مرحله مسأله بطور ناگهانى و بدون تأخير و اشكال حلّ شود ، ولى اغلب اين مرحله همراه است با يأس و ناكامى زياد ، فشار عضلانى و ناراحتى كه موجب مى شود فرد از حالت خود - حمايتى محض ، به حالت بعدى ( حالت سوم ) هدايت شود . [٢] بنظر مى رسد اين دو مرحله در بروز خلَّاقيّت نقش اساسى را دارند كه امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : و في التّجارب علم مستأنف ( علم جديد در تجربه‌ها است . ) [٣] دو مسأله در اين مرحله بايد مورد دقّت قرار بگيرد : مسألهء يكم - احتمال بروز اثر خلَّاقيّت ، يعنى بروز اكتشاف و ابداع است . همان طور كه با كلمهء امكان گفته مى شود ، هيچگونه ضرورت و حتميّت در كار نيست كه عمل خلَّاقيّت با متمركز ساختن همهء نيروهاى مغزى و كوششهاى مربوطه واقعيّتى پيدا كند . مسألهء دوم - بايد توجّه داشته باشيم كه هيچ اكتشافى مستلزم روشن شدن همهء واقعيّات مربوط به موضوع كشف شده نمى باشد .
حال مى پردازيم به تفسير بقيّهء خطبه امير المؤمنين عليه السّلام مى فرمايد : « حكمتها براى شما مى خوانم ، از آنها مى گريزيد و شما را با پند رسا موعظه مى نمايم [ بدون اين كه در شما تأثيرى كند ] ، هر يك راه خود مى گيريد و پراكنده مى شويد و شما را براى جهاد با طغيانگران تحريك مى كنم ، مى بينم شما را كه سخنم بپايان نرسيده مانند فرزندان سبأ پراكنده مى شويد . [ تفرّقوا أيادى سبا ، مثلى است كه در موارد پراكندگى مردمى زده مى شود كه با وجود عامل پيوند مانند برادرى و فرزندى ، متفرّق ميشوند و از يكديگر دور مى گردند . ] » ٢٣ ، ٢٦ - أقوّمكم غدوة و ترجعون إلىّ عشيّة كظهر الحنيّة عجز المقوّم و أعضل المقوّم

[١] مأخذ مزبور .
[٢] مأخذ مزبور ص ٤ .
[٣] علم از ديدگاه اسلام - مقدمه از مؤلف .