ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٩٢ - غائلهء پر سر و صداى عقل زن و عقل مرد

تثبيت شده و توجيهات درون ذاتى و برون ذاتى ، فعاليتهاى عقلانى نيز متنوع مى باشند . عقل با اين تعريف در همهء انسانهائى كه از نظر ساختمان مغزى صحيح و سالمند ، چه مرد و چه زن و چه سياه و چه سفيد وجود دارد ، اختلافى كه ميان مردم در اين فعاليت عقلانى ديده مى شود ، مربوط به كيفيت و كميت آشنائى مردم با واحدها و قضاياى استخدام شده در راه هدفها و اختلاف نظر آنان در هدفگيرىها و آشنائى با قوانين و اصول تثبيت شده و قالبگيريهاى محيطى و اجتماعى ميباشد . نوعى ديگر از فعاليتهاى عقلانى وجود دارند كه تجريد و تعميم ناميده ميشوند ، مانند عدد سازى مغز و تجريد كلى و تعميم مفاهيم و غير ذلك . اين نكته را فراموش نكنيم كه بدانجهت كه ما بهيچ وجه نمى توانيم انواع فعاليتهاى مغزى و روانى را با هويتهاى فيزيكى و مرزهاى عينى از يكديگر تفكيك و با آنها مانند نمودهاى فيزيكى مشخص و قابل لمس ، ارتباط برقرار كنيم ، لذا نمى توانيم براى هر يك از فعاليتهاى مغزى و روانى الفاظى كاملا مشخص بكار ببريم . وقتى كه ما مى گوئيم : نوعى از فعاليتهاى مغزى ما عبارتست از عدد سازى ، نوع ديگر عبارتست از تجريد كلى ، نوع سوم عبارت است از درك بينهايت رياضى ، نوع چهارم عبارتست از درك بينهايت كيفى ، نوع پنجم عبارتست از فعاليت تجزيه اى ، نوع ششم عبارتست از فعاليت تركيبى . . . آيا اين همه فعاليتها يكى هستند و كافى است كه كلمهء فعاليت عقلانى را براى نشان دادن هر يك از آنها به كار ببريم ، يا هر يك از آنها فعاليت مخصوصى هستند كه داراى هويت معينى مى باشند هنوز اين سؤال بيك پاسخ قانع كننده نرسيده است . آنچه كه مهم است اينست كه يك تقسيم قابل پذيرش در فعاليتهاى عقلانى از دورانهاى قديم معرفت و جهان بينى ، در جو افكار قابل توجه شرق و غرب ، مطرح شده و تقريبا با اتفاق نظر مقبول تلقى شده است . آن تقسيم عبارتست از ١ - عقل نظرى ، ٢ - عقل عملى .
عقل نظرى - همان فعاليت استنتاج هدفها يا وصول به آنها با انتخاب