ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣١ - علم هيئت و علم نجوم ( ستاره شناسى ) در اسلام

( إِنَّ فِي اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ وَما خَلَقَ الله فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ ) [١] ( قطعا در پشت سر هم آمدن شب و روز و در آنچه كه خداوند در آسمانها و زمين آفريده است ، آياتى است براى مردمى كه تقوى مى ورزند ) آيات فوق با كمال صراحت لزوم شناسائى آسمانها و آنچه را كه در آنها است و همچنين زمين و آنچه را كه در آن است ، گوشزد مى نمايد .
بعضى از اين آيات مانند آيهء ٩ از سورهء سبأ و ١٨٥ از سورهء الاعراف كسانى را كه به آسمانها و فروغ ملكوتى كه به آنها مى تابد نمى نگرند ، مورد توبيخ قرار داده است . آيات ديگرى در قرآن وجود دارد كه مى گويد : خداوند هر چه را كه در آسمانها و زمين است براى شما مسخر كرده است ( يعنى در اختيار شما گذاشته است ) مانند : ( وَسَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ جَمِيعاً ) [٢] ( و خداوند همهء آنچه را كه در آسمانها و زمين است براى شما مسخر فرموده است ) اين گونه آيات دلالت ميكند بر اين كه انسان نه تنها بايد در دستگاه آفرينش اعم از فضا و كرات فضائى و زمين و آنچه كه در آنها است ، بينديشد و آيات بودن آنها را درك كند ، بلكه همهء آنها را در اختيار بشر گذاشته است كه از آنها بهره بردارى بنمايند . اين تأكيد شديد باعث شد كه مسلمانان به علم هيئت سخت علاقمند گشتند و تحقيقات فراوانى در اين علم انجام دادند . جان بر نال اعتراف ميكند : « اگر رصدهاى اخترشناسى در فرهنگ اسلامى دچار نكث مى شد اخترشناسان رنسانس نمى توانستند از ما حصل تجارب نهصد سالهء پيشينيان خود بهره مند شوند و كشفيات مهمى كه مبناى علوم جديد را تشكيل مى دهند ، به تأخير مى افتاد و يا اصلا تحقق پيدا نمى كرد » . [٣] آنچه كه در بارهء علم نجوم

[١] - يونس آيه ٦ .
[٢] - الجاثيه آيه ١٣ .
[٣] - علم در تاريخ ص ٢١٢ .