ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٩٨ - ترجمهء خطبهء هفتاد و ششم

معناى حكم است و مى توان اين تفسير را از آيهء « ( وَآتَيْناه الْحُكْمَ صَبِيًّا ) [١] ( و ما در كودكى به يحيى ( ع ) حكمت داديم ) .
( أُولئِكَ الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ) [٢] ( آنان كسانى هستند كه كتاب و حكمت و نبوت بآنان داديم ) .
البته احتمال مى رود كه معناى حكم در اين آيه حكم قضائى بوده باشد .
جمله رحم الله در جملات مورد تفسير دو احتمال دارد : احتمال يكم - اين كه جمله خبرى بوده باشد و قضيه از يك واقعيت حكايت كند ، يعنى خداوند بآن اشخاصى كه صفات مزبوره را دارند ، رحمت كرده است و آنان مشمول عنايت خداوندى شده‌اند كه داراى چنان صفاتى گشته‌اند .
و حقيقت اينست كه چه رحمت و بركتى بالاتر از اين كه آدمى پذيراى حكمت باشد و حيات او از مقدارى حركات طبيعى حيوانى و احساس بىريشه و تفكرات خود محورى و تمايلات زودگذر مبدل به « حيات معقول » گردد كه هم بتواند وجود خويشتن را تفسير و از استعدادهاى خدا داديش برخوردار گردد و هم بتواند شعاع حكمت خود را فرا راه كاروانيان گمشده در بيابانهاى جهل و فقر و خود خواهى بگيرد . و چه رحمتى بالاتر از آنكه دعوت به رشد و كمال شود ، طعم آنرا بچشد و به آن نزديك شود و يك مربى رشد يافته اى پيدا كند و مراحل انسانيت را يكى پس از ديگرى طى نمايد - < شعر > قطع اين مرحله بىهمرهى خضر مكن ظلماتست بترس از خطر گمراهى < / شعر > احتمال دوم - اين كه جمله انشائيه بوده و دعا در حق كسانى باشد كه براى تحصيل صفات مزبور بكوشند و آنها را بدست بياورند .
مباحث مربوط به حكمت و رشد و كمال و مربيان سازنده در تفسير

[١] - مريم آيه ١٢ .
[٢] - الانعام آيه ٨٩ .