تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٧ - تفسير سرآغاز نعمتهاى الهى

عنوان بهانه‌جويى گفتند و ما الرحمن" رحمن چيست" (فرقان- ٦٠).

قرآن مى‌گويد خداوند رحمن كسى است كه قرآن را تعليم فرموده، انسان را آفريده، و تعليم بيان به او كرده است.

به هر حال نام" رحمن" بعد از نام" اللَّه" گسترده‌ترين مفهوم را در ميان نامهاى پروردگار دارد، زيرا مى‌دانيم خداوند داراى دو رحمت است:" رحمت عام" و" رحمت خاص" نام" رحمن" اشاره به" رحمت عام" او است كه همگان را شامل مى‌شود، و نام" رحيم" اشاره به" رحمت خاص" او است كه مخصوص اهل ايمان و طاعت است، و شايد به همين دليل نام" رحمن" بر غير خدا هرگز اطلاق نمى‌شود (مگر اينكه با كلمه" عبد" همراه باشد) ولى وصف" رحيم" به ديگران نيز گفته مى‌شود، چرا كه هيچكس داراى رحمت عام جز او نيست، اما رحمت خاص هر چند به صورت ضعيف در ميان انسانها و موجودات ديگر نيز وجود دارد.

در حديثى از امام صادق ع مى‌خوانيم:

الرحمن اسم خاص بصفة عامة و الرحيم اسم عام بصفة خاصة:

" رحمن اسم خاص است اما صفت عام دارد" (يعنى نامى است مخصوص خدا كه رحمتش همگان را شامل مى‌شود) ولى رحيم اسمى است عام به صفت خاص (يعنى توصيفى است كه براى خدا و خلق هر دو به كار مى‌رود همانگونه كه قرآن مجيد پيغمبر اسلام را به عنوان رءوف رحيم معرفى كرده است. (توبه- ١٢٨) اما مفهوم آن رحمت ويژه و معينى است.

در اينكه خداوند قرآن را به چه كسى تعليم كرده؟ مفسران تفسيرهاى گوناگونى ذكر كرده‌اند: گاه گفته‌اند به جبرئيل و فرشتگان، و گاه به شخص پيامبر اسلام ص و گاه به همه انسانها و حتى جن.

و از آنجا كه اين سوره بيانگر رحمتهاى الهى به جن و انس است و لذا ٣١ بار بعد از ذكر بحثهايى از اين نعمتها از آنها سؤال مى‌كند" كداميك از نعمتهاى پروردگارتان را انكار مى‌كنيد" مناسب همان تفسير آخر است كه خدا اين‌