تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٠ - تفسير اگر مىتوانيد از مرزهاى آسمانها بگذريد!

براى فرار از چنگال عدالت نيست) [١] جمع ميان تفاسير نيز امكان‌پذير است.

*** باز در اينجا دو گروه را مخاطب ساخته، مى‌گويد:" كدامين يك از نعمتهاى پروردگارتان را انكار مى‌كنيد"؟! (فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ‌).

درست است كه تهديد فوق به ظاهر در مسير مجازات و كيفر است، ولى از آنجا كه ذكر آن هشدارى است به همه انسانها، و عاملى است براى اصلاح و تربيت، طبعا لطف و نعمتى محسوب مى‌شود. و اصولا وجود حساب در هر دستگاه نعمت بزرگى است چرا كه به خاطر آن سرهاى همه به حساب خواهد بود!

*** آيه بعد براى تاكيد آنچه در آيه قبل دائر بر عدم قدرت انس و جن بر فرار از چنگال عدالت آمده، مى‌افزايد:" شعله‌هايى از آتش بى دود، و دودهايى متراكم بر شما مى‌فرستد (و آن چنان شما را از هر سو احاطه مى‌كنند كه راهى براى فرار نيست) و در اين هنگام نمى‌توانيد از كسى يارى بطلبيد" (يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ‌).

از يك سو فرشتگان شما را احاطه كرده‌اند و از سوى ديگر شعله‌هاى گرم و سوزان آتش و دودهاى تيره و تار و خفقان‌آور اطراف محشر را فرا مى‌گيرد و راهى براى گريز نيست.

" شواظ"- به گفته" راغب" در" مفردات" و" ابن منظور" در" لسان العرب" و بسيارى از مفسران- به معنى شعله‌هاى بى دود آتش است، و بعضى آن را به معنى زبانه‌هاى آتش كه از خود آتش به ظاهر بريده مى‌شود و سبز رنگ است تفسير كرده‌اند، و در هر حال اين تعبير اشاره به شدت حرارت آن است.

---

[١]" تفسير صافى" صفحه ٥١٧، تفسير مجمع البيان جلد ٩ صفحه ٢٠٥.