تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٨ - قسمتى از احكام ظهار

بعضى نيز معتقدند در صورت امكان هيجده روز روزه بگيرد كافى است‌ [١] جمع ميان روايات نيز بعيد نيست به اين ترتيب كه در صورت عدم توانايى به هر شكل و صورت، مى‌تواند استغفار كرده به زندگى زناشويى بازگردد، هر چند مستحبّ است كه در چنين صورتى از همسرش جدا گردد (زيرا اينگونه جمع، با توجه به معتبر بودن سند هر دو حديث، جمعى است شناخته شده و در فقه نظائر فراوانى دارد).

٤- بسيارى از فقهاء معتقدند اگر چند بار ظهار كند (يعنى جمله مزبور را با قصد جدى تكرار نمايد) بايد چند كفاره بدهد هر چند در مجلس واحدى صورت گيرد مگر اينكه منظور او از تكرار تاكيد باشد، نه ظهار جديد.

٥- هر گاه قبل از دادن كفاره با همسرش آميزش جنسى كند بايد دو كفاره بدهد، كفاره‌اى براى ظهار، كفاره‌اى براى آميزش جنسى قبل از دادن كفاره ظهار، و اين حكم در ميان فقهاء مورد اتفاق است، البته آيات فوق از اين مساله ساكت است ولى در روايات اهل بيت ع به آن اشاره شده است‌ [٢] ٦- برخورد قاطع اسلام با مساله ظهار بيانگر اين واقعيت است كه اسلام هرگز اجازه نمى‌دهد حقوق زن به وسيله مردان خودكامه با استفاده از رسوم و عادات ظالمانه مورد تجاوز قرار گيرد بلكه هر سنت غلط و خرافى را در اين زمينه هر قدر در ميان مردم محكم باشد در هم مى‌شكند.

٧- آزادى يك برده كه نخستين كفاره ظهار است علاوه بر اين كه تناسب جالبى با مساله مبارزه با بردگى زن در چنگال مردان خودكامه دارد نشان مى‌دهد كه اسلام مى‌خواهد از تمام طرق ممكن به بردگى بردگان پايان دهد،

[١]" كنز العرفان" جلد ٢ صفحه ٢٩٢.

[٢]" وسائل الشيعه" جلد ١٥ صفحه ٥٢٦ (حديث ١ و ٣ و ٤ و ٥ و ٦).