تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٤١ - تفسير با طناب پوسيده شيطان به چاه نرويد!

او است وابسته به او و نيازمند به ذات پاكش مى‌باشد، و همين امر سبب مى‌شود كه انسان خود را مستقل و غنى و بى نياز بشمرد، و به اين ترتيب واقعيت و هويت انسانى خويش را فراموش كند [١] اصولا يكى از بزرگترين بدبختيها و مصائب انسان خود فراموشى است، چرا كه ارزشها و استعدادها و لياقتهاى ذاتى خود را كه خدا در او نهفته و از بقيه مخلوقات ممتازش ساخته، به دست فراموشى مى‌سپرد، و اين مساوى با فراموش كردن انسانيت خويش است، و چنين انسانى تا سرحد يك حيوان درنده سقوط مى‌كند، و همتش چيزى جز خواب و خور و شهوت نخواهد بود! و اينها همه عامل اصلى فسق و فجور بلكه اين خود فراموشى بدترين مصداق فسق و خروج از طاعت خدا است، و به همين دليل در پايان آيه مى‌گويد:

" چنين افراد فراموشكار فاسقند" (أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ‌).

اين نكته نيز قابل توجه است كه نمى‌گويد خدا را فراموش نكنيد، بلكه مى‌گويد: مانند كسانى كه خدا را فراموش كردند و خدا آنها را به خود فراموشى گرفتار ساخت نباشيد، و اين در حقيقت يك مصداق روشن حسى را نشان مى‌دهد كه مى‌توانند عاقبت فراموش كردن خدا را در آن ببينند.

اين آيه ظاهرا نظر به منافقان دارد كه در آيات قبل به آنها اشاره شده بود، يا يهود بنى نضير، و يا هر دو.

نظير همين معنى در آيه ٦٧ توبه در مورد خصوص منافقان آمده است، آنجا كه مى‌فرمايد: الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَ يَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُونَ‌:" مردان و زنان منافق همه از يك گروهند، آنها امر به منكر، و نهى از معروف مى‌كنند، و دستها را از انفاق و بخشش مى‌بندند، خدا را

[١] الميزان جلد ١٩ صفحه ٢٥٣.