تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٩ - نكته رابطه تقوى و روشن بينى

از نظر تحليل عقلى نيز قابل درك است، چرا كه بزرگترين مانع شناخت و مهمترين حجاب بر قلب آدمى هوا و هوسهاى سركش، و آمال و آرزوهاى دور و دراز، و اسارت در چنگال ماده و زرق و برق دنياست، كه به انسان اجازه نمى‌دهد قضاوت صحيح كند، و چهره حقايق را آن چنان كه هست ببيند، هنگامى كه در پرتو ايمان و تقوا اين گرد و غبارها فرو نشست، و اين ابرهاى تيره و تار و ظلمانى از آسمان روح انسان كنار رفت، آفتاب حقيقت بر صفحه قلب مى‌تابد، و حقايق را آن چنان كه هست در مى‌يابد، و لذتى توصيف ناشدنى از اين درك صحيح و عميق نصيب مؤمن مى‌شود، و راه خود را به سوى اهداف مقدسى كه دارد مى‌گشايد و پيش مى‌رود.

آرى تقوا است كه به انسان آگاهى مى‌دهد، همانگونه كه آگاهيها به انسان تقوا مى‌بخشد، يعنى اين دو در يكديگر تاثير متقابل دارند، لذا در حديث معروفى مى‌خوانيم: لو لا ان الشياطين يحوطون على قلوب بنى آدم لنظروا الى ملكوت السموات:" هر گاه شياطين و خوهاى شيطانى بر قلبهاى آدميان مسلط نمى‌شدند مى‌توانستند به ملكوت و باطن آسمان و جهان هستى بنگرند".

براى درك بهتر اين سخن پاى گفتار على ع مى‌نشينيم فرمود: لا دين مع هوى- لا عقل مع هوى- من اتبع هواه اعماه و اصمه، و اذله و اضله:

" دين با هواى نفس جمع نمى‌شود ... همچنين عقل با هوس يك جا نخواهد بود ...

هر كس از هواى نفسش پيروى كند او را كور و كر مى‌كند و ذليل و گمراه مى‌سازد" [١]

[١] در اين زمينه بحث مشروح ديگرى در ذيل آيه ٢٩ انفال داشته‌ايم جلد ٧ صفحه ١٤٠.