تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٤ - تفسير اين دو بهشت در انتظار خائفان است

استعمال در هر دو معنى نيز بى مانع است.

اين احتمال نيز وجود دارد كه درختان بهشتى به گونه‌اى هستند كه در يك درخت شاخه‌هاى مختلفى است و بر هر شاخه نوعى از ميوه‌ها.

*** و به دنبال اين نعمت باز همان سؤال تكرار مى‌شود كه" كدامين نعمت از نعمتهاى پروردگارتان را انكار مى‌كنيد"؟! (فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ‌)*** از آنجا كه يك باغ سرسبز و خرم و پر طراوت، علاوه بر درختان، بايد چشمه‌هاى آب جارى داشته باشد در آيه بعد مى‌افزايد:" در آن دو بهشت دو چشمه به طور مداوم جريان دارد" (فِيهِما عَيْنانِ تَجْرِيانِ‌).

*** باز در برابر اين نعمت همان سؤال مطرح مى‌شود:" كدامين نعمت از نعمتهاى پروردگارتان را انكار مى‌كنيد" (فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ‌).

گرچه در آيه فوق سخنى از چگونگى اين دو چشمه به ميان نيامده، تنها تعبيرى از آن به عنوان" نكره" ديده مى‌شود كه در اينگونه موارد دليل بر عظمت و اهميت است، ولى بعضى از مفسران اين دو چشمه را به چشمه‌هاى" سلسبيل" و" تسنيم" كه به ترتيب در آيه‌هاى" ١٨ دهر"، و" ٢٧ مطففين" آمده تفسير كرده‌اند و گاه گفته شده يكى از اين دو چشمه چشمه" شراب طهور" و چشمه دوم چشمه" عسل مصفى" است كه هر دو در آيه ١٥ سوره محمد آمده است.

و اگر ما" جنتان" را در آيات گذشته به معنى بهشت معنوى و مادى تفسير كنيم طبعا اين دو چشمه نيز يكى معنوى (همچون چشمه معرفت) و ديگرى چشمه مادى (همچون چشمه‌هاى آب زلال يا شير و عسل و شراب طهور است) ولى‌