خطبه‌اى كه ايراد كرد چنين فرمود: (هر كس يك سال قبل از مردنش توبه كند خداى تعالى توبه‌اش را مى‌پذيرد. آن گاه فرمود: نه يك سال زياد است، هر كس يك ماه قبل از مرگش توبه كند خدا توبه‌اش را قبول مى‌فرمايد: سپس فرمود: نه يك ماه نيز زياد است، هر كس يك روز قبل از مردنش توبه كند خداى تعالى توبه‌اش را مى‌پذيرد، و آن گاه فرمود: يك روز نيز زياد است هر كس يك ساعت قبل از مرگش توبه كند خداى تعالى توبه‌اش را مى‌پذيرد، و در آخر فرمود: نه يك ساعت نيز زياد است، هر كس قبل از مردنش در آن لحظه‌اى كه جانش به اينجا مى‌رسد- و سپس به حلق شريف خود اشاره نمود- توبه كند خدا توبه‌اش را مى‌پذيرد) از امام صادق (ع) از معناى كلام خداى تعالى پرسيدند كه مى‌فرمايد:(وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ) حضرت فرمود: اين آيه از آن حالتى سخن مى‌گويد كه چشم انسان- از امور دنيا بسته- به امور آخرت باز مى‌شود. در اين هنگام است كه ديگر توبه فائده ندارد[١].

مؤلف قدس سره: روايت اولى را مرحوم كلينى نيز در كافى با ذكر سند از امام صادق (ع) آورده و از طرق اهل سنت نيز نقل شده، و در معناى آن احاديثى ديگر نيز وارد شده است.

و روايت دوم آيه و رواياتى را كه در مقبول بودن توبه در هنگام مرگ وارد شده تفسير مى‌كند، و مى‌فرمايد كه مراد از حضور مرگ، علم به مرگ و مشاهده نشانه‌هاى آخرت است، آن لحظه است كه ديگر توبه قبول نيست، اما كسى كه هنوز جاهل به مگر است، و مطمئن نشده كه در حال مردن است، هيچ مانعى براى قبول توبه‌اش نيست، و نظير اين روايت بعضى از رواياتى است كه از نظر خواننده مى‌گذرد.

و در تفسير عياشى از زراره از امام ابى جعفر (ع) آمده كه فرمود: وقتى جان آدمى به اينجا رسيد- اشاره فرمودند به حنجره خود-، كسى كه مى‌داند مرگش رسيده ديگر توبه‌اش پذيرفته نيست، و اما آن كسى كه هنوز از سرنوشت خود بى‌خبر است مى‌تواند توبه كند[٢].

و در تفسير الدر المنثور است كه احمد و بخارى در تاريخ خود و حاكم و ابن مردويه از ابى ذر در روايت آورده‌اند كه فرمود: رسول خدا ٦ فرمود: خداى عز و جل‌

[١] من لا يحضره الفقيه

[٢] تفسير عياشى، ج ١ ص ٢٢٨.