ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٥٧٠ - اشاره به پنج دسته از آيات قرآنى كه تدريجا حرمت شرب خمر را افاده كردهاند

[اشاره به پنج دسته از آيات قرآنى كه تدريجا حرمت شرب خمر را افاده كرده‌اند]

گفتيم آياتى كه متعرض مساله شراب شده پنج طايفه است، و اگر اين پنج طايفه را پهلوى هم بگذاريم، اين معنا به دست مى‌آيد كه آيه مورد بحث بعد از آيه شريفه:(تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً وَ رِزْقاً حَسَناً)[١]، و آيه شريفه:(قُلْ إِنَّما حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ الْإِثْمَ)[٢]، و قبل از آيه شريفه:(يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما)، و نيز پيش از آيه شريفه:(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ)[٣]، نازل شده، و آيه سوره مائده، آخرين آيه‌اى است كه در باره شراب نازل شده.

(چون آيه ٦٧ سوره نحل تنها از زشتى مى، به اين مقدار اكتفاء نموده كه آن را در مقابل رزق خوب ذكر نموده، فرمود: (از انگور شراب و رزق خوب مى‌گيريد) و آيه ٣٣ سوره اعراف بطور كلى مى‌فرمايد: (بگو پروردگار من تنها فواحش ظاهرى و باطنى و اثم را تحريم كرده)، و آيه مورد بحث به نماز ايستادن در حال مستى را نهى فرموده، و آيه ٢١٩ سوره بقره تكيه روى شراب كرده، مى‌فرمايد: (از تو از شراب و قمار مى‌پرسند، بگو در آن دو آثار سوء بسيارى است، و منافعى هم براى مردم هست) و در آيه ٩٠ سوره مائده صريحا مى‌فرمايد: (هان اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد شراب و قمار و معاملات معروف به ازلام و نيز بت‌پرستى تنها پليدى و از عمل شيطان است، بايد كه از آنها اجتناب كنيد).

البته به وجهى ديگر ممكن است ترتيب را طورى ديگر تصور نمود، به اين كه بگوييم اولين آيه در باره خمر آيه سوره نحل، و دومين آيه سوره اعراف، و سومين آيه سوره بقره، و چهارمين آيه نساء، و در آخر آيه مائده باشد، ولى بنا بر اين ترتيب نهى قطعى از نوشيدن خمر بر خلاف ترتيب قبلى واقع مى‌شود، به اين معنا كه آيه سوره اعراف نهى بدون تفسير و آيه سوره بقره نهى قطعى است ولى از آنجايى كه مسلمانان با نازل شدن اين نهى قطعى، باز در اجتناب از نوشيدن آن سهل‌انگارى مى‌كردند، بار ديگر در سوره نساء به طور جزم از آن نهى شدند و در سوره مائده براى اين كه گمان نكنند در بعضى از احوال نوشيدن آن جايز است، به طور مطلق و در همه احوال از آن نهى گرديدند.

و خواننده عزيز اگر در مضامين آيات نامبرده دقت كند، شايد بتواند ترتيب اول را بر ترتيب دوم ترجيح دهد، و بگويد بعد از نهى صريح كه در آيه بقره آمده ديگر معنا ندارد كه از

[١] سوره نحل آيه ٦٧.

[٢] سوره اعراف آيه ٣٣.

[٣] سوره مائده آيه ٩٠.