ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٤٠٤ - معناى معاشرت به وجه معروف با زنان در جمله و عاشروهن بالمعروف

است، و كلمه: (عضل) به معناى منع و تنگ گرفتن و سختگيرى است و كلمه: (فاحشة) به معناى طريقه بسيار زشت و روش بسيار ناپسند است، كه البته بيشتر، استعمالش در عمل زنا است و كلمه (مبينة) به معناى (متبينة) است، از سيبويه نيز نقل شده كه گفته است (أبان) كه باب افعال و (استبان) كه باب استفعال است، و (بين) كه باب تفعيل است، و (تبين) كه باب تفعل است، همه به يك معنا است كه هم بطور متعدى استعمال مى‌شود، و مفعول مى‌گيرد، و هم بطور لازم و بى مفعول بكار مى‌رود، هم بطور لازم گفته مى‌شود: (أبان المساله) مساله روشن شد، و هم (استبان) و هم (بين) و هم (تبين)، هم چنان كه بطور متعدى گفته مى‌شود:

ابنت المسئلة و استبنتها و بينتها و تبينتها (كه در همه اين تعبيرها معنا اين است كه من مساله را روشن كردم).

اين آيه شريفه نهى مى‌كند از تنگ گرفتن بر زنان، حال اين تنگ گرفتن به هر نحوى كه باشد، و بخواهند به وسيله سخت‌گيريها او را ناچار كنند به اينكه چيزى از مهريه خود را ببخشد، تا عقد نكاحش را فسخ كنند، و از تنگى معيشت نجاتش دهند، پس تنگ گرفتن به اين منظور بر شوهر حرام است، مگر آنكه زن، فاحشه مبينة و زنايى آشكار مرتكب شود، كه در اين صورت شوهر مى‌تواند بر او تنگ بگيرد، تا به وسيله پول گرفتن طلاقش دهد.

و اين آيه با آيه ديگرى كه در باب بخشيدن مهريه مى‌فرمايد:(وَ لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئاً إِلَّا أَنْ يَخافا أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ، فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيما حُدُودَ اللَّهِ فَلا جُناحَ عَلَيْهِما فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ)[١]، منافات ندارد، چون اين آيه بطور عموم نهى مى‌كند از اينكه زن را به اجبار وادارند چيزى از مهريه‌اش را ببخشد، مگر آنكه اين بخشش با تراضى طرفين باشد، و اما آيه مورد بحث، آيه سوره بقره را تخصيص مى‌زند، و يك مورد از موارد اجبار و اكراه را استثنا مى‌كند، و آن صورتى است كه زن مرتكب فاحشه شده باشد.

[معناى معاشرت به وجه معروف با زنان در جمله‌(وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ)]

(وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ...) كلمه (معروف) به معناى هر امرى است كه مردم در مجتمع خود آن را بشناسند، و آن را انكار نكنند، و بدان جاهل نباشند، و چون دستور به معاشرت كردن با زنان را مقيد فرمود به قيد (معروف) قهرا معناى امر به معاشرت با زنان معاشرتى است كه در بين مامورين به اين امر يعنى مسلمانان معروف باشد.

و معاشرتى كه از نظر مردان معروف و شناخته شده، و در بين آنها متعارف است، اين‌

[١] سوره بقره آيه ٢٢٩.