ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٢٢ - اقسام آياتى كه پيرامون جنگ احد نازل گشته است

مى‌گشت برگردند، ولى خدا حفظشان كرد، و در نتيجه از آن هزار نفر هفتصد نفر با رسول اللَّه ٦ باقى ماندند.

مؤلف قدس سره: بنو سلمه و بنو حارثه دو قبيله از انصار بودند، بنو سلمه از خزرج، و بنو حارثه از اوس بودند.

و در مجمع البيان است كه ابن ابى اسحاق و سدى و واقدى و ابن جرير و غير ايشان روايت كرده‌اند كه مشركين روز چهارشنبه‌اى از ماه شوال سال سوم هجرت در احد پياده شدند، و روز جمعه رسول خدا وارد احد شد، و روز شنبه نيمه ماه جنگ شروع شد، و در اين جنگ دندانهاى رسول خدا ٦ شكست، و زخمى از ناحيه صورت برداشت، و مهاجرين و انصار بعد از فرار كردن برگشتند، اما بعد از آن كه رسول خدا ٦ را تنها گذاشته و هفتاد نفر از اصحاب كشته شدند، و رسول خدا ٦ با چند نفرى كه باقى مانده بودند دشمن را شكست دادند، و مشركين، اصحاب رسول خدا ٦ و از آن جمله حمزه را مثله كردند، و به بدترين وجهى مثله كردند[١].

مؤلف قدس سره: روايات در داستان جنگ احد بسيار زياد است، و ما در اينجا و در آينده جز اندكى از آنها را نقل نكرديم و تنها آن مقدارى را آورديم كه فهم معانى آياتى كه در شان اين داستان نازل شده متوقف بر اطلاع از آنها بود.

[اقسام آياتى كه پيرامون جنگ احد نازل گشته است‌]

پس آياتى كه در شان اين قصه نازل شده چند قسم است.

١- آياتى كه تنها متعرض فشل و شكست بعضى از مسلمانان شده، و يا آن عده‌اى كه تصميم گرفتند برگردند ولى برنگشتند، و خداى تعالى دستگيريشان كرد.

٢- آياتى كه با لحن عتاب و ملامت در شان آن عده‌اى نازل شده كه آن روز رسول خدا ٦ را تنها گذاشته و از ميدان جنگ گريختند، با اينكه خداى تعالى فرار از جنگ را قبلا بر آنان حرام كرده بود.

٣- آياتى كه متضمن ستايش كسانى است كه در اين واقعه قبل از شكست به شهادت رسيدند، و قدمى به سوى فرار ننهاده، آن قدر پايمردى كردند تا كشته شدند.

٤- آياتى كه مشتمل بر ثناى جميلى است بر كسانى كه تا آخر جنگ استقامت به خرج دادند و قتال كردند ولى كشته نشدند.

[١] مجمع البيان ج ١- ٢ ص ٤٩٧.