مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٩ - ٤- آياتى ديگر درباره ربا

هنگام كه حكم تحريم ربا بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شد، حضرت فرمودند: «تمام رباهايى كه از زمان جاهليّت باقى مانده بود، باطل كردم و اوّلين ربايى كه باطل نمودم، رباى عمويم، عبّاس بن عبدالمطلب بود». [١] از فرمايش پيامبر صلى الله عليه و آله استفاده مى‌گردد كه در اسلام، تقدّم رابطه بر ضابطه بى معناست.

ب- در آيه بعد خداوند مى‌فرمايد: «فَانْ لَّمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ وِ انْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ امْوالِكُمْ لاتَظْلِمُونَ وَ لاتُظْلَمُونَ» اگر چنين نكنيد (به رباخوارى ادامه دهيد)، بدانيد كه خدا و رسولش با شما پيكار خواهند كرد. و اگر توبه كنيد، سرمايه‌هاى شما [اصل سرمايه، بدون سود] از آن شماست [با اين كار،] نه ستم مى‌كنيد و نه بر شما ستم وارد مى‌شود. [٢]

بايد توجّه داشت كه در صدر آيه، اعلام جنگ از ناحيه خدا و رسولش است؛ نه از ناحيه رباخواران! زيرا «فَأذَنُوا» به معناى «فَاعْلَمُوا» يا «فَايْقَنُوا» است؛ يعنى بدانيد يا يقين كنيد كه خدا و رسولش با شما مى‌جنگند. ولى اگر جمله فوق «فَآذِنُوا» خوانده شود- چنان كه بعضى تصوّر كرده‌اند و اين قرائت غير معروف است- اعلام جنگ از ناحيه رباخواران است. [٣]

ج- آيه ٢٨٠ سوره بقره نيز مى‌فرمايد: «وَ انْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ الى‌ مَيْسَرَةٍوَأَنْ تَصَدَّقُوا خيرٌلَكُمْ انْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ».

اگر بدهكار توان بازپرداخت اصل سرمايه و بدهى شما را نداشت، او را تا هنگام توانايى مهلت دهيد و چنانچه اصلًا قدرت پرداخت را نداشت، آن را به عنوان صدقه و انفاق در راه خدا به حساب آوريد. در صورتى كه بدانيد منافع اين كار براى شما بهتر است.

[١]- مجمع البيان، جلد ٢، صفحه ٣٩٢.

[٢]- سوره بقره، آيه ٢٧٩.

[٣]- از تعبير آيه معلوم مى‌شود كه رباخواران با ارشاد و تذكّر از رباخوارى اجتناب نمى‌كنند. از اين رو، حكومت اسلامى مى‌تواند آنها را وادار به اجتناب از رباخوارى كند.