مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٨ - ٤- بررسى «مشبّه» در آيه انفاق

خانوادگى؛ يعنى تربيت، فرهنگ، انديشه و ارزشهاى كسب شده در خانه و خانواده است كه مطرح مى‌شود و خود را مى‌نماياند و اگر خداى ناكرده، همسر زيبا، سيرت و خوى و منش زيبا نداشته باشد محيط مقدّس خانه به جهنّمى طاقت‌فرسا مبدّل مى‌شود.

همان گونه كه در موارد ياد شده بالا، آيات قرآنى و حديث نبوى، ديده مى‌شود، انسان به گياه تشبيه شده است. بنابراين، مى‌توان استدلال كرد كه در آيه انفاق هم انسان، يعنى شخص انفاق كننده، به دانه پربركت گياهى تشبيه شده است. در نتيجه مفهوم و پيام آيه مزبور چنين است كه: اى انسان! تو همانند گياهى و انفاق بسان آبى است كه گياه بدان زنده مى‌ماند و رشد مى‌كند. به بيان ديگر انفاق در وجود تو صفات عالى انسانى، بخشش، سخاوت، مروّت، انصاف، شجاعت و ... را زنده مى‌سازد.

اين صفات در آغاز، «فعل» يعنى عمل تنهاست. پس از چندى بار تكرار «عادت» مى‌شود؛ سپس در صورت تداوم جزء «حالات» انسان مى‌شود و سرانجام به صورت «ملكه» [١] جزيى از وجود او مى‌گردد.

بنابراين، انفاق پيش از آن كه نفع مادّى براى نيازمند داشته باشد، سود معنوى براى انفاق كننده دارد و هر چه اين انفاق خالصانه‌تر، پاكتر و مناسب‌تر باشد، به همان نسبت رشد آثار آن بيشتر مى‌شود. شايد هر يك از ما تجربه كرده باشيم هنگامى كه به شخص نيازمندى كه على رغم احتياج شديد، هرگز دست نياز سوى ديگرى دراز نمى‌كند، پنهانى و با حفظ حرمت و آبرو وى را كمك مى‌كنيم،

[١]- ملكه به معناى «صفت راسخ در نفس» است. توضيح آن كه هرگاه به سبب فعلى از افعال، هيأتى در نفس پيدا شود، اين هيأت را كيفيّت نفسانى نامند و اگر اين كيفيّت «سريع الزّوال» باشد، آن را «حال» گويند؛ امّا هر گاه بر اثر تكرار و ممارست، در نفس رسوخ يابد و «بطى‌ء الزّوال» شود، ملكه و عادت و خلق مى‌گردد. (از تعريفات جرحانى به نقل از لغت نامه دهخدا).