مثالهاى زيباى قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٩ - مراحل چهارگانه كمال انسان

١- عالم رحم مادر؛ ٢- عالم دنيا؛ ٣- عالم برزخ؛ ٤- عالم قيامت.

و عجيب اينكه انسان در هر يك از اين مراحل چهارگانه، از عالم بعدى خبر دقيق و درستى ندارد. بچّه در شكم مادر نمى‌تواند مفاهيم دنيا را تصوّر كند؛ حتّى اگر عقل و هوشى همچون درك و فهم بوعلى سينا داشته باشد و بتواند با مادرش ارتباط برقرار كند و با او سخن بگويد و مادر از ماه و خورشيد و شب و روز و ستاره و درختان و گل و گياه و ... برايش تعريف كند و رساترين بيان و ساده‌ترين كلام‌ها را بگويد، آن بچّه چيزى نمى‌فهمد. مَثَل ما انسان‌ها در دنيا نسبت به برزخ نيز مَثَل آن بچّه نسبت به دنياست. ما تنها شنيده‌ايم كه برزخى قطعاً وجود دارد؛ اما الفباى آنجا چيست؟ اين كه شهداء در آنجا زنده‌اند يعنى چه؟ چگونه نزد خداوند روزى مى‌خورند؟ چگونه روح انسان عذاب مى‌شود يا مورد إنعام خداوند قرار مى‌گيرد؟ هيچ يك از اينها براى ما قابل درك و فهم نيست. بعضى از اولياى خداوند با عالم برزخ تماس گرفته‌اند. از برزخيان پرسيدند چه خبر؟

برزخيان گفتند: با الفاظى كه شما مى‌فهميد، نمى‌توانيم مفاهيم اينجا را بيان كنيم.

مَثَل مفاهيم برزخ و الفاظ دنيا، مَثَل غربال و آب است. آيا آب در غربال متوقّف مى‌شود و باقى مى‌ماند؟!

برزخيان نيز نسبت به مفاهيم قيامت اين گونه‌اند و نمى‌توانند آن مفاهيم را درك كنند.

نه نعمت‌هاى بهشت براى آنان قابل درك و توصيف است؛ و نه انواع عذاب‌هاى جهنّم.

بر همين اساس، آيه شريفه ١٧ سوره سجده مى‌فرمايد: «فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما اخْفِىْ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ اعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ»؛ هيچ كس نمى‌داند چه پاداش‌هاى مهمّى- كه مايه روشنى چشمهاست- براى آنها نهفته شده، اين پاداش كارهايى است كه انجام مى‌دادند.