برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩ - فضيلت تلاوت سوره

البته به نظر مى‌رسد كه اين آيه مربوط به فرار از چنگال عدالت الهى در قيامت باشد، و مؤيد آن بعضى از اخبار است كه در منابع اسلامى در اين زمينه نقل شده از جمله در حديثى از امام صادق عليه السّلام مى‌خوانيم: «روز قيامت خداوند بندگان را در محل واحدى جمع مى‌كند و به فرشتگان آسمان پائين وحى مى‌فرستد فرود آييد، آنها- كه دو برابر جمعيت روى زمين از جن و انس هستند- فرود مى‌آيند، سپس اهل آسمان دوم كه آنها نيز دو برابر همه مى‌باشند فرود مى‌آيند، و به همين ترتيب فرشتگان هفت آسمان فرود مى‌آيند و همچون هفت حجاب گرداگرد انس و جن را احاطه مى‌كنند، اينجاست كه منادى صدا مى‌زند: اى جمعيت جن و انس اگر مى‌توانيد از اقطار آسمانها و زمين بگذريد، اما هرگز نمى‌توانيد جز با قدرت الهى و در اينجا مى‌بينند اطراف آنها را هفت گروه عظيم از فرشتگان فرا گرفته‌اند- و راهى براى فرار از چنگال عدالت نيست.»

(آيه ٣٤)- باز در اينجا دو گروه را مخاطب ساخته، مى‌گويد: «پس كدامين نعمتهاى پروردگارتان را انكار مى‌كنيد»؟! (فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ).

درست است كه تهديد فوق به ظاهر در مسير مجازات و كيفر است، ولى از آنجا كه ذكر آن هشدارى است به همه انسانها، و عاملى است براى اصطلاح و تربيت، طبعا لطف و نعمتى محسوب مى‌شود، و اصولا وجود حساب در هر دستگاه نعمت بزرگى است چرا كه به خاطر آن سرهاى همه به حساب خواهد آمد!

(آيه ٣٥)- اين آيه براى تأكيد آنچه در آيه قبل دائر بر عدم قدرت انس و جن بر فرار از چنگال عدالت آمده، مى‌افزايد: «شعله‌هائى از آتش بى‌دود، و دودهائى متراكم بر شما فرستاده مى‌شود (و آن چنان شما را از هر سو احاطه مى‌كنند كه راهى براى فرار نيست) و نمى‌توانيد از كسى يارى بطلبيد» (يُرْسَلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ).

از يكسو فرشتگان شما را احاطه كرده‌اند و از سوى ديگر شعله‌هاى گرم و سوزان آتش و دودهاى تيره و تار و خفقان آور اطراف محشر را فرا مى‌گيرد و راهى براى گريز نيست.