برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢٤ - محتوا و فضيلت سوره

روشن است اينها براى كسانى است كه روح و جان و عقيده و عمل خود را با محتواى آن هماهنگ سازند.

بسم الله الرحمن الرحيم‌ به نام خداوند بخشنده بخشايشگر

(آيه ١)- پناه مى‌برم به پروردگار سپيده دم! در نخستين آيه به شخص پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله به عنوان يك الگو و پيشوا چنين دستور مى‌دهد: «بگو: پناه مى‌برم به پروردگار سپيده صبح» كه دل سياهى شب را مى‌شكافد (قل اعوذ برب الفلق).

(آيه ٢)- «از شر تمام آنچه آفريده است» (من شر ما خلق).

از شرّ همه موجودات شرور، انسانهاى شرور، جن و حيوانات و حوادث و پيشامدهاى شرّ و از شرّ نفس اماره.

«فلق» در اصل به معنى شكافتن چيزى و جدا كردن بعضى از بعضى ديگر است، و از آنجا كه به هنگام دميدن سپيده صبح پرده سياه شب مى‌شكافد، اين واژه به معنى طلوع صبح، به كار رفته، بعضى آن را به معنى همه مواليد و تمام موجودات زنده اعم از انسان و حيوان و گياه مى‌دانند، چرا كه تولد اين موجودات كه با شكافتن دانه و تخم و مانند آن صورت مى‌گيرد از عجيبترين مراحل وجود آنهاست.

و بعضى نيز مفهوم «فلق» را از اين هم گسترده‌تر گرفته‌اند، و آن را به هرگونه آفرينش و خلقت اطلاق كرده‌اند، چرا كه با آفرينش هر موجود پرده عدم شكافته مى‌شود و نور وجود آشكار مى‌گردد.

هر يك از اين معانى سه گانه (طلوع صبح- تولد موجودات زنده- آفرينش هر موجود) پديده‌اى است عجيب كه دليل بر عظمت پروردگار و خالق و مدبر آن است، و توصيف خداوند به اين وصف داراى مفهوم و محتواى عميقى است.

تعبير به‌ «من شر ما خلق» مفهومش اين نيست كه آفرينش الهى در ذات خود شرى دارد، چرا كه آفرينش همان ايجاد است، و ايجاد و وجود خير محض است، قرآن مى‌گويد: «همان خدائى كه هر چه را آفريد نيكو آفريد» (الم سجده/ ٧).

بلكه شرّ هنگامى پيدا مى‌شود كه مخلوقات از قوانين آفرينش منحرف شوند