برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤١ - «محكمه وجدان»

(آيه ٣)- سپس در اين آيه به عنوان يك استفهام انكارى مى‌افزايد: «آيا انسان مى‌پندارد كه هرگز استخوانهاى او را جمع نخواهيم كرد»؟ (ا يحسب الانسان الن نجمع عظامه).

(آيه ٤)- «آرى! قادريم كه (حتى خطوط سر) انگشتان او را موزون و مرتب كنيم» (بلى قادرين على ان نسوى بنانه).

اين تعبير مى‌تواند اشاره لطيفى به خطوط سر انگشت انسانها باشد كه مى‌گويند كمتر انسانى در روى زمين پيدا مى‌شود كه خطوط سر انگشت او با ديگرى يكسان باشد.

(آيه ٥)- در اين آيه به يكى از علل حقيقى انكار معاد اشاره كرده، مى‌فرمايد: انسان شك در معاد ندارد «بلكه او مى‌خواهد (آزاد باشد و بدون ترس از دادگاه قيامت) در تمام عمر گناه كند»! (بل يريد الانسان ليفجر امامه).

او مى‌خواهد از طريق انكار معاد، كسب آزادى براى هرگونه هوسرانى و ظلم و بيدادگرى و گناه بنمايد، هم وجدان خود را از اين طريق اشباع كاذب كند، و هم در برابر خلق خدا مسؤوليتى براى خود قائل نباشد.

(آيه ٦)- و لذا به دنبال آن مى‌افزايد: «مى‌پرسد قيامت كى خواهد بود»؟! (يسئل ايان يوم القيامة).

آرى! او براى گريز از مسؤوليتها استفهام انكارى در باره وقت قيامت مى‌كند، تا راه را براى فجور خود بگشايد.

«محكمه وجدان»

يا قيامت صغرى! از قرآن مجيد به خوبى استفاده مى‌شود كه روح و نفس انسانى داراى سه مرحله است:

١- «نفس اماره» يعنى روح سركش كه پيوسته انسان را به زشتيها و بديها دعوت مى‌كند، و شهوات و فجور را در برابر او زينت مى‌بخشد.

٢- «نفس لوّامه» كه در آيات مورد بحث به آن اشاره شد، روحى است بيدار و نسبتا آگاه، هر چند هنوز در برابر گناه مصونيت نيافته گاه لغزش پيدا مى‌كند. و در دامان گناه مى‌افتد اما كمى بعد بيدار مى‌شود و توبه مى‌كند و به مسير سعادت باز مى‌گردد.