برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٤ - فضيلت تلاوت سوره

اين تهديدى است شديد از ناحيه خداوند قادر قهار كه به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مى‌گويد:

نمى‌خواهد تو دخالت كنى، مرا با اين تكذيب كنندگان لجوج و سركش رها كن، تا آنچه مستحقند به آنها بدهم! سپس مى‌افزايد: «ما آنان را از آنجا كه نمى‌دانند به تدريج به سوى عذاب پيش مى‌بريم» (سنستدرجهم من حيث لا يعلمون).

(آيه ٤٥)- «و به آنها مهلت (بازگشت) مى‌دهم (و در عذابشان عجله نخواهم كرد) چرا كه نقشه‌هاى من محكم و دقيق (و عذاب من شديد) است» (و املى لهم ان كيدى متين).

در حديثى از امام صادق عليه السّلام مى‌خوانيم: «گاه هنگامى كه بندگان سركش گناه مى‌كنند خداوند به آنها نعمتى مى‌دهد، آنها از گناه خود غافل مى‌شوند، و توبه را فراموش مى‌كنند، اين همان استدراج و بلا و عذاب تدريجى است».

هنگامى كه انسان گناه مى‌كند از سه حال بيرون نيست، يا خودش متوجه مى‌شود و باز مى‌گردد، و يا خداوند تازيانه «بلا» بر او مى‌نوازد تا بيدار شود، و يا شايستگى هيچ يك از اين دو را ندارد، خدا به جاى بلا نعمت به او مى‌بخشد و اين همان «عذاب استدراج» است.

لذا انسان بايد به هنگام روى آوردن نعمتهاى الهى مراقب باشد نكند اين امر كه ظاهرا نعمت است «عذاب استدراج» گردد، به همين دليل مسلمانان بيدار در اين گونه مواقع در فكر فرو مى‌رفتند، و به بازنگرى اعمال خود مى‌پرداختند، چنانكه در حديثى آمده است كه يكى از ياران امام صادق عليه السّلام عرض كرد: من از خداوند مالى طلب كردم به من روزى فرمود، فرزندى خواستم به من بخشيد، خانه‌اى طلب كردم به من مرحمت كرد، من مى‌ترسم نكند اين «استدراج» باشد! امام عليه السّلام فرمود: «اگر اينها توأم با حمد و شكر الهى است استدراج نيست» (نعمت است).

(آيه ٤٦)- در ادامه بازپرسيهائى كه در آيات گذشته از مشركان و مجرمان شده بود، در اينجا دو سؤال ديگر بر آن مى‌افزايد، نخست مى‌گويد: «يا اين كه تو از