استفاده مى‌شد، مثل غزوه‌هاى بدر و لحيان كه فرمانده كل، سوى حركت و زمان و مكان عمليات را پنهان ساخت. در غزوه خيبر با غطفان خدعه كرد و آنان به جاى خودشان بازگشتند. گاه گفت‌وگوهاى ميان فرماندهان يا ميان سربازان استراق سمع مى‌شد، مانند غزوه‌هاى احد، ذات الرقاع و خندق، و گاه از اظهارات و كارهاى سپاه دشمن، نيت آنها كشف مى‌شد كه به وسيله گزارشهاى قبايل بنى ضمره و بنى مدلج كه فرمانده كل با آنها پيمان دوستى برقرار كرده بود، به دست مى‌آمد. در غزوه ذات الرقاع اخبار مربوط به نجد به وسيله برخى افراد قبايل به آن حضرت گزارش شد و در غزوه تبوك، قبيله مضر اخبار مربوط به دشمن را به ايشان انتقال داد.
٢- ٢. تجمع‌ كشف نقاط تجمع نيروهاى دشمن به يكى از صورتهاى زير به انجام مى‌رسيد:
١. به وسيله قبايل دوست.
٢. از طريق برخى عناصر اطلاعاتى، مثل غزوه‌هاى احد و احزاب كه حباب بن منذر و زبير بن عوّام محل تجمع نيروهاى دشمن را كشف و شناسايى كردند.
٣. انجام گشتى‌هاى شناسايى، مثل گشت حباب در جنگ احد، بريدة بن الحصيب در غزوه بنى مصطلق و يسر بن سفيان در غزوه حديبيه.
٣- ٢. زمين و محورهاى تحرك‌ اين مأموريت از راههاى زير به انجام مى‌رسيد:
١. طلايه سپاه؛ همانند پيش قراولى عباد بن بشر در غزوه خيبر و خالد بن وليد در غزوه حنين و غيره.
٢. بلدچى‌ها؛ مانند راهنمايى جبار در غزوه ذى أمر؛ ابوحشمت حارثى در غزوه احد؛ مذكور از قبيله بنى عذره در غزوه دومة الجندل و حسيل بن نويره در غزوه حديبيه.
فرمانده كل سپاه اسلام فرماندهانش را توجيه و به آنان سفارش مى‌فرمود كه بويژه در محورهاى ناشناخته و بيراهه‌ها از بلدچى استفاده كنند. برخى اسيران دشمن نيز سپاه اسلام را به سوى اطلاعاتى مهم رهنمون مى‌شدند، مانند غزوه‌هاى دومة الجندل، بنى مصطلق، خيبر و غيره. به سفارش آن حضرت از سريه‌ها نيز به منظور شناسايى استفاده مى‌شد.