٢٣- ١. آرايش جنگى‌ آرايش جنگى عبارت است از تجمع و گسترش نيروها در روى زمين در قالب يك يا چند صفِ با فاصله از هم.
ساختار آرايش جنگ، شكل و عمق آن به اين عوامل بستگى دارد: نوع نبرد، قدرت و تواناييهاى رزمى دشمن، ميزان و امكانات نيروهاى خودى، نوع سلاح مورد استفاده و شكل زمين.
هدف آرايش جنگى، وارد آوردن ضربه اصلى به دشمن، كسب آزادى مانور، فراهم آوردن امكان همكارى ميان يگانها، جلوگيرى از ضربه‌هاى دشمن و كاهش خسارات است.
اعراب پيش از اسلام شيوه «كرّ و فرّ» را در جنگ مورد استفاده قرار مى‌دادند، ولى رسول خدا (ص) نظام صف را ابتكار كرد و آن عبارت بود از صفهاى منظم شده در عمق كه در دوره‌هاى بعد بويژه در جنگ دوم جهانى به كار گرفته شد.
آرايش نيروها در يك يا چند صف انجام مى‌گشت.
رسول خدا (ص) در جنگ بدر نيروها را در دو صف آراست. در صف اول تيراندازان و در صف دوم نيزه‌داران و پياده‌ها را مستقر كرد و عقبدار سپاه را در پشت آن دو صف قرار داد.
بعداً اين آرايش تغيير يافت و به شكل صف اول، قلب، ميمنه، ميسره و سواره درآمد.
هنگامى كه آرايش جنگى در دو صف صورت مى‌گرفت، بخشى از سواره نظام در صف دوم، و عقبدار در پشت سواره‌نظام يا پشت صف دوم قرار مى‌گرفت. عقبدار اغلب از زنان، مواد تداركاتى، نگهبانان، مقر فرماندهى، جايگاه نماز، غذا و لوازم آشپزى تشكيل مى‌شد. در آرايش جنگى، فرمانده در قلب و در صف اول بود و مقر ديده‌بانى‌اش در يك مكان بلند قرار داشت كه با نظارت بر كار رزمندگان، ميدان نبرد را اداره مى‌كرد و روند تحولات آن را زير نظر مى‌گرفت، چنان‌كه رسول خدا (ص) در فرماندهى دو غزوه بدر و احد از همين شيوه استفاده كرد.
٢٤- ١. جنگ دژها رسول خدا در جنگ دژها [و تصرف آنها] شيوه محاصره را به كار مى‌بست، و از شيوه هجوم جز در خيبر و طايف استفاده نكرد، زيرا اين شيوه كشته و مجروح بسيارى را بر نيروى مهاجم‌