آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٣٨
در كار كتابت و تأليف بسيار كوشا بود و به مغازى و سيرهها اهتمامى ويژه مىورزيد. او از بارزترين عالمان اين فن بود و مهمترين كتابهايش اينهاست: المغازى النبوية، فتح افريقية، الردة، فتح العجم، فتح مصر والاسكندرية، اخبار مكة، الطبقات، فتوح العراق، سيرة ابىبكر، حرب الاوس والخزرج و امتياز نوشتههاى واقدى از جنبه نظامى اينهاست:
١. معرفى دقيق: تلاش واقدى اين بود كه براى معرفى شركتكنندگان در هر جنگ و راهى كه پيمودهاند، وسايل نقليه مورد استفاده و تداركات آنان و ميدان نبرد و آن دسته از عوارض زمين كه موجب سهولت يا دشوارى جنگ مىشود، جايگاههاى كشتگان، مواد غذايى موجود محلى و هر آنچه با جنگ ارتباط دارد تصوير روشنى ارائه دهد.
٢. فراوانى اخبار: وى همه امور مربوط به نبرد را مىنوشت و ثبت مىكرد، به طورى كه بسيارى از تخصصهاى نظامى در خلال نوشتههاى او ديده مىشود، چون او همه جنبههاى رزمى و مديريتى جنگها را به رشته تحرير درآورده و با اين كار بر اهميت اخبار نظامى خود افزوده است. او همچنين صحنه عمليات، جوّ و اوضاع و احوال جنگ و طبيعت زمين را ترسيم كرده است. به اعتقاد من چنانچه نوشتههاى واقدى درباره غزوهها به طور كامل گردآورى شود، مأخذ بزرگى براى پيكارهاى روزگار رسول اكرم (ص) خواهد بود.
٣. اهتمام به زمان: چون مىدانيم كه زمان در مديريت نظامى بسيار باارزش است و انتخاب زمان مناسب از سوى فرمانده، سرنوشت جنگ يعنى پيروزى يا شكست را تعيين مىكند.
٤. اهتمام به مكان: واقدى مكانها را با دقت تمام معين ساخته و با اين كار به نبردهاى پيامبر خدا (ص) ارزش نظامى بخشيده است.
كسان بسيارى امثال ابن سعد، طبرى و ابن كثير، اخبار مربوط به غزوهها و فتوحات و روزگار پيش از ظهور رسول خدا (ص) و پيش از ولادت آن حضرت را از واقدى نقل كردهاند.
نوشتههاى ابن سعد از جنبه نظامى اين امتياز را دارد كه او نيز به پيروى از روش كسى كه از او اخذ كرده است، نه تنها به زمان و مكان اهميت داده، بلكه در مواردى درباره مكان جنگها جزئيات بيشترى را افزوده است. او فاصله ميدان جنگ با مدينه- پايگاه نظامى و امنيتى آن زمان- را مشخص ساخته و شيوه جنگى و امنيتىاى را كه در آن هنگام به كار رفته، بيان داشته