آيين نبرد در عصر پيامبر(ص) - ضاهر وتر - الصفحة ٣٧
چنانكه خود او روايت كرده نياوردهاند و تنها به ذكر خلاصه اقوالش بسنده كردهاند. ابن هشام در مقدمه خود بر كتاب السيرة النبوية به اين فروگذارى اعتراف كرده است. بنابراين مىتوان گفت كه السيرة النبوية ابن هشام تهذيب شده گفتههاى ابن اسحاق است.
ابن اسحاق در رأس سيرهنويسان و نخستين كسى است كه مغازى را گرد آورد و تأليف كرد. او مرجع همه پژوهشگران است و نويسندگان بزرگ به بلندى مرتبه وى در مغازى اعتراف كردهاند.
عاصم بن عمر بن قتاده، صاحب السير والمغازى درباره او گفته است: «علم باقيمانده از ابن اسحاق پيوسته در ميان مردم باقى خواهد ماند». هنگامى كه از زهرى درباره مغازى ابن اسحاق پرسيده شد گفت: «وى آگاهترين مردم به مغازى است».
ابن اسحاق با شمار زيادى از نويسندگان مغازى چون عاصم و زهرى ديدار مىكرد و با آنها مبادله علمى داشت، تا آنجا كه مىتوان گفت: وى از جمله دانشمندانى است كه به دانش مغازى شكل كلاسيك داد. روزى از وى در اين باره سؤال شد و او پاسخ داد: «من بيطار آنم».
از جمله امتيازهاى سيره ابن اسحاق اينهاست:
١. يگانه سيرهاى است كه تاريخ مغازى رسول خدا (ص) را به طور كامل گردآورى كرده است، در حالى كه ديگر سيرهها آن را پراكنده و ناقص نقل كردهاند. علت نقص كار ديگر مورخان دو چيز است: يا آنها خود از ذكر مفصل وقايع خوددارى كرده و تنها به نقل تاريخ برخى از غزوهها بسنده كردهاند و يا اينكه نقلهايشان ناقص به ما گزارش شده است.
٢. سيره ابن اسحاق مفصل و روايتهاى آن جامع، بلند و تاريخدار است. شافعى گويد:
«هر كس كه بخواهد در مغازى متبحّر گردد، بايد نانخور ابن اسحاق گردد». نشان جامعيت ابن اسحاق در سيره اين است كه وى بر رخدادهاى جنگهاى پيامبر (ص) برخى قصيدههاى بلندى را مىافزايد كه باعث جاودانه شدن تاريخ آن پيروزيها مىگردد، و همه اينها از آن رو است كه در هنگام نقل روايات، مشخصاتِ جايگاهها و اشخاص را به تفصيل ارائه مىدهد. با وجود اين، قصائد قدرت بيان جزئيات و سير دقيق نبردها و گزارش كامل مديريت نظامى را ندارد، ولى برخى از ويژگيهاى مرتبط با جنگهاى پيامبر را بيان مىكند.
ابوعبدالله محمد بن عمر واقدى (١٣٠- ٢٠٧ ه)
واقدى در مدينه منوره زاده شد و در بغداد درگذشت و در گورستان خيزران دفن گرديد. او